باقر علی عادل فر؛ مبینا حسن جانی
چکیده
رودخانه هریرود از کوههای هندوکش افغانستان سرچشمه میگیرد و پس از عبور از ایران، در بیابان کاراکوم ترکمنستان ناپدید میشود. اهمیت ژئوپولیتیک و هیدروپولیتیک این رود در سطوح ملی و بینالمللی افزایش ...
بیشتر
رودخانه هریرود از کوههای هندوکش افغانستان سرچشمه میگیرد و پس از عبور از ایران، در بیابان کاراکوم ترکمنستان ناپدید میشود. اهمیت ژئوپولیتیک و هیدروپولیتیک این رود در سطوح ملی و بینالمللی افزایش یافت. پس از سقوط رژیم تزاری در اکتبر 1917 و تأسیس دولت شوروی، مسائل مربوط به مرزهای آبی دو کشور همچنان بر منطقه ترکمن در دو طرف رود متمرکز بود. مسائل اصلی این تحقیق شامل بررسی پیامدهای تغییر وضعیت رودخانه هریرود بهعنوان مرز آبی بین سه کشور و چالشهای مرزی بین ایران و روسیه در شرایط جدید است. همچنین به غفلت هر دو طرف در اجرای دقیق پروتکلها و توافقهای تخصصی مرتبط با آب و رودهای مرزی و تأثیر این مسائل بر زندگی کشاورزی ساکنان حاشیه رودخانه هریرود (تاجان) میپردازد. علاوه بر این، اقدامهای مقامات محلی از هر دو طرف و تدابیر مربوط به مدیریت آب در رودخانهها و اقتصاد آب، از جمله ساخت سدها را بررسی میکند. در این فرآیند تحقیق، تلاش جدی همراه با استفاده از منابع کتابخانهای و بررسی اسناد موجود در آرشیوهای ملی و دولتی انجام شده است. نتیجه این تحقیق نشان میدهد که تعیین حوزه پاییندست رودخانه هریرود در نقطه صفر مرزی بین ایران و روسیه به معنای پایان منازعات مرزی بین این دو کشور نبود، بلکه منجر به چالشهای مداوم آبی بین ساکنان دو طرف رود و ادامه اقدامات قهری مقامات روسی برای بهرهبرداری بیشتر از حقوق آبی توافقشده شد که پیامدهای سیاسی گستردهتری را به همراه داشت.
