حسن رستمی
چکیده
داوری دربارۀ اندیشه، مشی و کنش سیاسی رهبران و مجاهدان مشروطه، بخشیاز تاریخنگاری دورۀ معاصر را شامل میشود که بیشتر بر ردیهنویسی، دفاع و جانبداری یا تأیید مسائل و مباحث قرار گرفتهاست. دراینباره، ...
بیشتر
داوری دربارۀ اندیشه، مشی و کنش سیاسی رهبران و مجاهدان مشروطه، بخشیاز تاریخنگاری دورۀ معاصر را شامل میشود که بیشتر بر ردیهنویسی، دفاع و جانبداری یا تأیید مسائل و مباحث قرار گرفتهاست. دراینباره، سیدحسن تقیزاده بهعنوان یکی از نخبگان فکری و سیاسی مشروطیت، همواره موردتوجه و دقتنظر صاحبان اندیشه و محققانی نظیر سیداحمد کسروی قرار داشت. کسروی در آثار مربوط به مشروطیت، به فراخور نیاز، به داوری، تحلیل و نقد و بررسی عملکرد تقیزاده پرداخت و طرح برخی مباحث موجب شد تا علاوهبر تقیزاده، عدهای از نخبگان، صاحبان قلم و اندیشه وادار به واکنش و بیان عقاید و نظرات شوند. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف راستیآزمایی، ضمن معرفی و شناخت مسائل مورد توجه و نقد کسروی، درصدد پاسخ به این سؤال اصلی است که باعنایتبه فعالیتهای تقیزاده در سالهای مشروطه، چه میزان نقدها و آراء کسروی صحیح است؟ براساس مدعای اولیه، تقیزاده در روزهای پیشاز به توپ بستن مجلس، برخلاف آراء کسروی، باتوجهبه تهدید سفرای روس و انگلیس، درصدد مماشات و همراهی با محمدعلی شاه بود و به خویشتنداری و برهم زدن اجتماع مجاهدان تأکید کرد. او شب پیشاز به توپ بستن مجلس، خانهنشینی را به ممارست در مقابله با جبهۀ استبداد و عزیمت به مجلس ترجیح داد و عازم سفارت انگلیس شد. برخلاف نظر کسروی، بهنظر میرسد، تقیزاده گماشته و همکار با سیاست انگلیسیها نبودهاست؛ ولی تصور نادرست نسبت به همراهی انگلیسیها با خواست مردم و مشروطه، بر این برداشت کسروی تأثیر گذاشت. پژوهش حاضر با بهرهگیری از منابع کتابخانهای، مجلات و مقالهها، بهشیوۀ توصیفی-تبیینی به موضوع پرداخته است.
