دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران پژوهش‌های علوم تاریخی 2251-9254 17 2 2026 01 21 Analyzing Written Sources Related to Avicenna's School-Tomb in Esfahan واکاوی منابع مکتوب مرتبط با مَدرس- مقبرۀ ابن‌سینا در اصفهان 51 74 103592 10.22059/jhss.2025.391690.473789 FA بهنام پدرام کارشناس ارشد مرمت و احیای ابنیه و بافت‌های تاریخی، دانشکده حفاطت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. مهدی پنجه پور دانشیار گروه مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، دانشکده حفاطت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. علی شجاعی استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0001-8815-7771 Journal Article 2025 03 08 The tomb attributed to Avicenna (Ibn Sina) in Esfahan’s Dardasht neighborhood is a valuable Dailamite-era monument. It was likely once part of a larger architectural ensemble that over time lost its links to adjoining structures and now survives as an isolated domed space. Because physical evidence is limited, its study has relied chiefly on written sources spanning several centuries that directly or indirectly mention Avicenna’s residence, teaching, and death. Using historical, descriptive-analytical, and comparative methods, the relationship between Sheikh al-Ra'is and Esfahan was reassessed. Pre-Safavid sources focus mainly on his biography and works, with only occasional references to the place of his death, burial, and the cities connected to his interment. Post-Safavid texts increasingly highlight the examined structure as both a madrasa and a possible burial site, yet still provide only general narrative fragments and brief notes on architectural features or later alterations. Current evidence has strengthened the plausibility of Avicenna’s burial in Esfahan, though definitive attribution of his tomb to either Esfahan or Hamadan remains unresolved; both cities retain importance. The evidence, however, strongly supports identifying the building as Avicenna’s madrasa in Esfahan. This view is widely accepted by most researchers, including the present authors, who emphasize its role as a significant historical and educational site associated with Sheikh al-Ra'is. The monument’s transformation over time and its enduring cultural significance underscore its relevance to the historical study of Avicenna’s legacy بنای مَدرس- مقبرۀ منسوب به ابن سینا، از یادگارهای عصر دیالمه در محله دردشت اصفهان است. این اثر در طول زمان پیوستگی خود را با ساختارهای همجوار از دست داده و به یک فضای گنبدخانه‌ای منفرد تبدیل شده است. بررسی منابع مکتوب نگارش شده در قرون مختلف که به محل زندگی، تدریس و مرگ ابوعلی‌سینا پرداخته‌اند کمک قابل قبولی در شناخت این بنا داشته است. در این راستا ارتباط ابن سینا و اصفهان از طریق روش‌های تاریخی و توصیفی-تحلیلی و نیز مطالعات مقایسه‌ای بررسی شد. بر پایۀ این مطالعات مشخص گردید که در منابع قبل از صفویه عمدتاً زندگینامه و آثار ابوعلی‌سینا مطرح شده و کاتبین به مقتضای بحث، به محل فوت، دفن و گاهاً اسامی شهرهای محل خاکسپاری او بیان داشته‌اند. در منابع بعد از صفویه، هرچند تمرکز نویسندگان بر بنای مورد پژوهش، به عنوان مَدرس و مدفن احتمالی ابن‌سینا فزونی یافته، اما این ارائه اطلاعات همچنان محدود به بیان کلیات حوادث به وقوع پیوسته پیرامون شخصیت وی و ارائه مختصر جزئیاتی از ساختار کالبدی و تغییرات حادث شده در بنای مَدرس ایشان است. با توجه به منابع در دسترس، هرچند پذیرش احتمال دفن ابو علی سینا در اصفهان بیش از پیش قوت گرفت، اما رد یا تائید انتساب مدفن ابن‌سینا به هر یک از دو شهر اصفهان یا همدان امری غیرقطعی است. از طرف دیگر بر اساس دلایل و شواهد موجود، می‌توان بیان داشت که کارکرد بنای مذکور به عنوان مَدرس ابو علی سینا در اصفهان، مورد قبول قاطبۀ پژوهشگران این عرصه قرار گرفته است. https://jhss.ut.ac.ir/article_103592_45e839e9304579aea4f060288a377bea.pdf