دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران پژوهش‌های علوم تاریخی 2251-9254 18 1 2026 06 05 The Social Status of Women Musicians in the Parthian Period نقش و جایگاه زنان در عرصه هنر موسیقی دوره اشکانی 139 162 103659 10.22059/jhss.2025.399734.473836 FA مژگان خان مرادی استادیار، گروه باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-7062-6488 Journal Article 2025 08 13 The historical sources rarely mention music and instruments during the Parthian period. Archaeological evidence reveals the existence of several musical instruments in the Parthian period. The influence of Achaemenian and Greek art and culture can be seen in the music of the Parthian period. yet, there is no precise information about female musicians and their position. But, archaeological evidence shows women as musical instrument players. Depictions of female musicians in archaeological evidence are sources for studying the position of women in music. The purpose of this research is to understand the position of women in the music and society of the Parthian period and their instruments. Another goal of this research is to identify the instruments used by women during this period. The most important questions of this research are: What musical instruments did women use during the Parthian period? What was their status and role in Parthian society? This research has a descriptive-analytical approach. its data gathered from various library resources. The results of this research say that women played an active role in musical activities. According to terracotta, wall paintings, Nisa rhytons and reliefs, women played music alone or with men. Women were more active during the Parthian period than in previous periods (Elamite, Achaemenid and Seleucid period). Archaeological evidences have been discovered from of Susa, Bard e Neshāndeh, Nisa, Dalverzin Tepe, Airtam, Nippur, Babylon, Uruk, Hatra, Dura-Europos, Seleucia, and Olbia. They in playing stringed instruments (harp, string, and lute), percussion instruments (tambourine, cymbal and castant), and wind instruments (flute, reed and double reeds). It also seems that female musicians are only shown playing certain instruments, which could indicate that women are more skilled in those instruments than male. According to available sources, women played instruments as musician, singer, and dancer in religious ceremonies, feasts, and celebrations after victories در منابع تاریخی به اختصار به موسیقی و برخی از سازهای مورد استفاده در دورۀ اشکانی اشاره شده است اما از نوازندگان زن و جایگاه آنان در جامعۀ اشکانی اطلاع چندانی در دست نیست. با این حال شواهد باستان­شناختی، زنان را در قالب نوازندگان سازهای موسیقی نشان می­دهد. نمایش زنان موسیقی­دان در قالب پیکرک، مجسمه، نقاشی دیواری، نقوش روی اشیاء و نقش­ برجسته منابع ارزشمندی برای بررسی و مطالعه حضور و جایگاه زنان در عرصۀ هنرِ موسیقی و موقعیت اجتماعی زنان در دوره مورد بحث است. هدف از پژوهش پیش­رو بررسی متون تاریخی و شواهد باستان­ شناختی به منظور شناخت نقش و جایگاه زنان در عرصه هنرِ موسیقی و جامعه دورۀ اشکانی و همچنین شناسایی سازهای مورد استفاده توسط آن­ها است. در همین راستا، مهم ­ترین پرسش ­های این پژوهش عبارتند از: زنان در دورۀ اشکانی از چه آلات موسیقی استفاده کرده­ اند؟ زنان در چه مراسم­ی به نوازندگی می­پرداختند؟ براساس منابع موجود چه اطلاعاتی از نقش و جایگاه اجتماعی آن­ها به­ دست می­ آید؟ این پژوهش دارای رویکرد توصیفی- تحلیلی است و داده­ های آن از طریق مطالعات کتابخانه­ای گردآوری شده­ است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می­دهد زنان در دورۀ اشکانی نقش فعالی در فعالیت­ های موسیقیایی داشته­اند و در گروه­ های دو یا چند نفره و گاهی به تنهایی فعالیت داشته ­اند. همچنین آن­ها همراه نوازندگان مرد در عرصۀ موسیقی حضور داشته ­اند. یافته ­های باستان­شناختی کشف شده از محوطه­های شوش، بردنشانده، نسا، دالورزین تپه، آیرتام، نیپور، بابل، اوروک، هترا، دورا اروپوس، سلوکیه، اولبیا و غیره بیانگر فعالیت گسترده زنان در دورۀ اشکانی نسبت به دوران پیشین است. با توجه به تنوع سازهای نقش شده بر روی مواد مختلف برجای مانده از این دوره به نظر می­رسد که زنان در نواختن سازهای زهی (چنگ، تار و عود)، سازهای کوبه­ای (دف، دایره، طبل، سنج و قاشقک) و سازهای بادی (فلوت و دونی) مهارت داشته ­اند. زنان به عنوان نوازنده، خواننده و رقاص در مراسم مذهبی، بزم و جشن­های پس از پیروزی در جنگ فعالیت کرده ­اند https://jhss.ut.ac.ir/article_103659_bc53c343c975d6e0ad88c1d8b9ddd70c.pdf