دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925415220230922Actions and challenges of Iran's political elites in taking advantage of American knowledge in the oil industry (from 1322 to 1344)اقدامات و چالشهای نخبگان سیاسی ایران در بهرهگیری از دانش آمریکاییها در صنعت نفت (از 1322 تا 1344قمری)1209475010.22059/jhss.2023.361498.473644FAفرشتهجهانیاستاد مدعو گروه تاریخ دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.0000-0002-8533-5912محمدامیراحمدزادهدانشیار گروه تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.0000-0002-8533-5912Journal Article20230628One of the most important challenges and debates raised in the works and documents of Iran's post-constitutional elites has been the discussion about American economic developments, especially in oil industry. After the initial discovery of oil in Iran during the period of Muzafar al-Din Shah Qajar, we witnessed the emergence of Political elites who gradually wanted to rely on the American model (as a third force) if progress in this field and to use these methods and appriaches for the development of iran. This present article is written with a historical approach and based on the interpretation of press texts and unpublished documents, tries to clarify how progressives and media groups managed to convince government officials to take advantage of in the oil industry as a model. Documents and debates show that Iranians, following the constitutional revolution the writtings of the modernists became aware of the prosperity and flourishing of American oil industry and its impact of the country's economy, thes awarness, in turn caused the scientific and political elites to realise more than ever the ignorance of Iranians in the field of oil industry and the chaotic situation of management their underground resources. In thid way, while adopting comparative approaches about achievements of America and Iran began criticized and writing critical texts to influence the Iranian polititians and statemen. the statemen of iran were affected by the atmosphere of modernist writings and sought to obtain information and understand the importance of this issue, so that with the help of their diplomats in America, they took practical steps to emulate and bring Americans achievements to Iranیکی از مهمترین چالشها و مباحث مطروحه در آثار و اسناد نخبگان سیاسی پسامشروطه ایران، بحث از تحولات اقتصادی آمریکا بویژه صنعت نفت بوده است. پس از اکتشاف اولیه نفت در ایران در دورۀ مظفرالدینشاه قاجار، شاهد ظهور و بروز نخبگان سیاسی هستیم که بتدریج تمایل داشتند در این عرصه به الگوی پیشرفت آمریکا (به مثابه نیروی سوم) اتکا کنند و از این روش و راهکارها برای ترقی ایران بهره بگیرند. نوشتار حاضر با رویکرد تحلیل تاریخی و بر اساس تفسیر متون مطبوعاتی و اسناد منتشر نشده در پی آن است تا روشن سازد چگونه ترقیخواهان و اصحاب رسانه توانستند مقامات دولتی را متقاعد کنند که از آمریکا در صنعت نفت الگوبرداری کنند؟ دستاورد بحث نشان میدهد که ایرانیان بعد از انقلاب مشروطه و به دنبال نوشتههای متجددین با شکوفایی صنعت نفت آمریکا و تأثیر آن بر اقتصاد این کشور آگاه شدند که این سنخ از آگاهیها سبب شد تا نخبگان علمی و سیاسی بیش از پیش به ناآگاهی فنی ایرانیان در حوزه صنعت نفت و وضعیت نابسامان مدیریتی منابع زیرزمینی خود پی ببرند. بدین ترتیب، ضمن کسب رویکرد مقایسهای و تطبیقی درباره دستاورد آمریکا و ایران از حوزه نفت، به انتقاد و نگارش متون انتقادی برای اثرگذاری بر اذهان دولتمردان پرداختند. دولتمردان ایران نیز متاثر از فضای نوشتارهای متجددین و به دنبال اخذ آگاهیها و درک اهمیت این مسئله بر آن شدند تا به کمک دیپلماتهای خود در آمریکا گامهای عملی برای الگوبرداری و ورود دستاوردهای آمریکا به ایران بردارند که در این مسیر با چالشهای متعدد عوامل خارجی مواجه شدندhttps://jhss.ut.ac.ir/article_94750_70641a210b154def6691f7afc8587eaa.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925415220230922The Last Days of Urartu's Rule, Historical Knowledge and Archaeological Evidencواپسین روزهای حکومت اورارتو: آگاهیهای تاریخی و شواهد باستانشناختی فروپاشی آن21419475110.22059/jhss.2023.358164.473632FAمنصورحمدالله زادهدانشجوی دکتری تاریخ ایران قبل از اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.0000-0002-3336-958Xمهردادملکزادهاستادیار پژوهشکده باستانشناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.0009-0003-0511-0911مریمدارااستادیار پژوهشکده زبانشناسی، کتیبهها و متون و مدیر امور حقوقی و بینالمللی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.0000-0003-2190-9638Journal Article20230506The last years of Urartu's rule due to the unrest in the middle of the 7th century BC. Despite the existence of many works and deposits from that period, it has some ambiguities and in some cases it has caused disagreements between researchers in this field. Cimmerians due to lack of resources or other social problems, in the late 8th and early 7th century BC. From the Caucasus and the north of the Black Sea to the south, followed by the Scythians, who ruled the Caucasus, entered the Anatolian plateau. Culturally and linguistically, they are the same race as Iranians. The arrival of these tribes changed the balance of power in the seventh century BC. broke up and finally in this century the collapse of great governments such as Urartu and Assyria and the emergence of the Medes as a new power in Western Asia occurred. Due to the existence of writing and access to the Urartu and Assyrian inscriptions, we have valuable information until the middle of this century, but this information in the Urartu area from 640 BC. is interrupted, the only contemporary source is the Assyrian inscriptions, which were also written for a short time, around 612 BC. It disappears. The Babylonian government is the only government that owns script, language, and inscriptions close to that era, so part of the information of the period that is in the dark is illuminated by the Babylonian inscriptions. In this research, by examining the sources of this period using the historical, analytical and descriptive method, the final years of Urartu were carefully examined and by stating the documents and signs in the texts, this hypothesis has been proposed that it seems that ethnic groups The Medes ended the rule of Urartu as well as Assyriaسال های پایانی حکومت اورارتو به دلیل نا آرامی های میانۀ قرن هفتم پیش از میلاد و به رغم وجود آثار و بقایا و نهشته های بسیار از آن دوره، ابهام هایی دارد و در مواردی اختلاف نظر بین پژوهشگران این حوزه را باعث شده است. دلایل و چگونگی سقوط این حکومت بعد از دو سده حکومت و سیطره به نواحی بین سه دریاچه اورمیه، سوان و وان که گاهی مرزهای آن به سواحل دریای مدیترانه نیز کشیده می شد، از نکات تاریک بوده و نیازمند بررسیهای بیشتری داشته است. هجوم اقوام مختلف در اواخر قرن هشتم و اوایل قرن هفتم پ. م. از قفقاز و شمال دریای سیاه که به لحاظ فرهنگی و زبانی، همنژاد ایرانی ها محسوب میشوند، توازن قوا را در قرن هفتم پ. م. در آسیای غربی را بر هم زده و در نهایت در این قرن فروپاشی حکومت های بزرگی مانند اورارتو و آشور و برآمدن مادها، به عنوان قدرتی جدید رخ میدهد. به دلیل وجود خط و دسترسی به کتیبه های اورارتو و آشور تا اواسط این قرن، اطلاعات ارزشمندی در دست نیست، اما این اطلاعات در ناحیۀ اورارتو از سال 640 پ. م. قطع شده و کتیبه های آشوری تنها منابع هم عصر در سه دهه بعد مورد رجوع میگردد. در اواخر قرن مذکور، بابل تنها حکومت نزدیک به آن دوره است که قسمتی از اطلاعات و روشنگری سالیان پایانی حکومت اورارتو را بر ما روشن مینماید. در این پژوهش با بررسی منابع این دوره، با استفاده از روش تاریخی- تحلیلی - توصیفی، سال های پایانی اورارتو بهدقت بررسی و با بیان مستندات و نشانه های موجود در متون این فرضیه مطرح شده است که به نظر میرسد مادها عامل اصلی اضمحلال حکومت اورارتو در سال های پایانی قرن هفتم پ.م؛ و موجودیت سیاسی آن نیز در سال های ابتدایی قرن ششم پ.م. همچون آشور، بوده استhttps://jhss.ut.ac.ir/article_94751_ffe300c453ff7dd1cf7f46f14d24996b.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925415220230922Women's Financial Issues in Stūrīh Situation on the Documents of Tabarestȃnمسائل مالی زنان ساسانی در وضعیت ستوری در اسناد تبرستان43619475210.22059/jhss.2023.359312.473636FAپروینداوریدانشجوی دکتری گروه تاریخ و ایرانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.0000-0002-5871-145Xاسماعیلسنگاریدانشیار گروه تاریخ و ایران شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.0000-0003-2351-4947حمیدرضاپاشازانوساستادیار گروه تاریخ و ایران شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.0000-0003-1848-9871Journal Article20230611Sasanid Empire fell in 651 AD, with the invasion of the Arabs, however, the literary and archaeological evidence left by them shows that their jurisprudential-legal heritage remained in Iranshahr for centuries. Preserving the continuity of the generation and wealth in Zoroastrian religion is of great importance, and the continuity of the era could be maintained through a male child. Without a son, a person could solve this deficiency through some means: an adopted son, or surrogate marriages were arranged in that man's name. The children from these marriages also belong to the deceased. Stūrīh was one of the types of surrogate marriage and was organized to provide a successor and an heir. Stūrīh has two aspects, financial and religious, and the woman's motivation for taking up Stūrīh was mostly its financial aspect. This research aims to study the issue of Stūrīh based on the 11th and 28th post-Sasanian documents of Tabaristān and show women's financial matters in Stūrīh. Thus, these documents introduce us the process of accepting financial issues in the periods after the fall of the Sasanids in areas still influenced by the legal culture of the Sasanid period. The method of the research is descriptive-analytical, based on a case study of Tabarestān, post-Sasanian documents and library study. Studies in these documents show that jurisprudential laws in Zoroastrian society benefited a certain coherence and order. Zoroastrian society had not severed its connection with the past, and the same laws remained in force and were implemented in the post-Sasanian society با سقوط شاهنشاهی ساسانی در 651 م. چنین به نظر می رسید که بایستی تمامی ساختارهای سیاسی- اجتماعی ساسانیان بعد از حاکمیت دولت جدید تغییر یابد، ولی شواهد مکتوب و باستان شناسی بر جای مانده از آن نشان دارد که میراث فقهی- حقوقی ساسانی برای سدههای متمادی در ایرانشهر باقی ماند. حفظ تداوم نسل و دارایی در دین زردشتی از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و تداوم نسل از طریق فرزند پسر می توانست حفظ گردد. در صورت نبود پسر، شخص میتوانست از طریق راهکارهایی این نقیصه را رفع کند، یا فرزند پسری به فرزندخواندگی میپذیرفت یا به نام آن مرد ازدواجهای نیابی ترتیب داده میشد. فرزندان حاصل از این ازدواجها نیز به متوفی تعلق مییافتند. «ستوری» یکی از نمونه ازدواجهای نیابی است که با هدف تأمین جانشین و وارث در جامعه ایران بعد از ساسانیان اجرا میشده است. ستوری دو جنبه مالی و دینی داشت و انگیزه زن برای بر عهده گرفتن ستوری بیشتر جنبه مالی آن مورد اهتمام بود. با توجه به اهمیت جایگاه ستوری در جامعه ایران بعد از ساسانیان پژوهش حاضر بر آن است، مسئله ستوری را بر پایه اسناد 11 و 28 پساساسانی تبرستان مورد بررسی قرار داده و مسائل مالی زنان جامعه ایران بعد از ساسانیان را در ستوری نشان دهد. بدینسان، این اسناد ما را با رویۀ سیر پذیرش مسائل مالی در ادوار پس از سقوط ساسانیان در مناطقی که همچنان متأثر از فرهنگ حقوقی عصر ساسانی آشنا می کند. شیوۀ پژوهش در گفتار حاضر توصیفی- تحلیلی و بر پایۀ بررسی موردی اسناد پساساسانی تبرستان و مطالعۀ کتابخانه ای استوار است. بررسیها در این اسناد نشان میدهد که قوانین فقهی-حقوقی در جامعه زردشتی از انسجام و نظم خاصی بهره مند بوده و جامعه زردشتی ایران هیچگاه پیوند خود را با گذشته قطع نکرده است و پیوسته برای قرون متمادی بر همان قوانین ادامه یافته استhttps://jhss.ut.ac.ir/article_94752_24fab8e91bac772ca01ff2376ec08c46.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925415220230922Evolution of Sufism Jobs from Constitutional Revolution to End of Pahlavi Periodسیر تحول مشاغل طریقتهای صوفیانه از آغاز دورۀ مشروطه تا پایان عصر پهلوی63849475510.22059/jhss.2023.354351.473639FAاکرمگلیدانشجوی دکتری گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، مشهد، ایران.0000-0003-0722-3920هادیوکیلیدانشیار گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.0000-0002-6969-689XJournal Article20230619One of the main teachings of Sufism is disregard for the world and the material sphere. This doctrine did not cause Sufis to give up their careers and financial resources because the basis of spiritual progress depends on meeting livelihood needs. In the centuries before Constitutional Revolution, the vocations were mainly traditional. However, these ways of providing financial resources were not solely dependent on jobs. Rulers and Fotowat associations provided financial resources for Sufis. With the beginning of Constitution and promotion of the foundations of modernism, the trend of professions and jobs changed to a great extent towards new occupations. Except for these two categories (traditional and modern), a separate account can be considered for political careers, and depending on the attitude and vision of government and the opponents of Sufism, it can be considered as one of the factors influencing this type of employment. The purpose of this research is to explain how Sufism's career process is related to the change of political and social conditions in Iran from Constitutional Revolution onward. It is assumed that the course of changes in careers of Sufis is based on the policy of tolerance and open-mindedness in the worldview of Sufism in an effort to maintain spiritual power, in which, while maintaining the traditional jobs of previous centuries such as agriculture, etc., new occupations (administrative, cultural- scientific and political) have been welcomed. This issue has influenced the thinking and intellectual foundations as well as social life of Sufis and has become aligned with other classes and social groups along with socialization process of Sufi sects. This research will investigate this hypothesis using documents, sources and historical data of the contemporary period with a descriptive-analytical methodیکی از آموزه های اصلی تصوف بی اعتنایی به دنیا و جهان مادی است. این آموزه سبب نشد تا صوفیان از شغل و منابع مالی صرف نظر کنند؛ زیرا اساس پیشرفت معنوی در گرو رفع نیازهای معیشتی است. در سدههای پیش از مشروطه، مشاغل سنتی بودند. با وجود این، شیوههای تأمین منابع مالی صرفا به مشاغل وابسته نبود. حاکمان و انجمنهای فتوت برای صوفیان منابع مالی تأمین میکردند. با آغاز مشروطه و ترویج مبانی مدرنیسم، روند حِرَف و مشاغل تا حد زیادی به سوی مشاغل نوین تغییر یافت. به جز این دو دسته (سنتی و مدرن)، برای مشاغل سیاسی می توان حساب جداگانه ای در نظر گرفت و بسته به نگرش و بینش حکومت و مخالفان تصوف، مبانی تأثیرگذار بر این نوع اشتغال را برشمرد. هدف این پژوهش بررسی فرایند شغلی از سنتی تا مدرن در طریقتهای صوفیانه تحت تأثیر شرایط سیاسی- اجتماعی ایران معاصر (1357-1285 ش) است. فرض بر این است سیر تغییرات مشاغل طریقتها بر بنیاد سیاست تسامح و تساهل در جهان بینی تصوف و تلاش برای حفظ قدرت معنوی استوار است که در آن، ضمن حفظ مشاغل سنتی سده های پیشین مانند کشاورزی و غیره، مشاغل نوین (اداری، فرهنگی-علمی و سیاسی) هم مورد استقبال قرار گرفته باشد. این مساله بر اندیشه و مبانی فکری و زندگی اجتماعی صوفیان تأثیر گذاشته و با روند اجتماعی تر شدن طریقتهای صوفی، با سایر طبقات و گروههای اجتماعی تعامل بیشتری پدید آورده است. این پژوهش با استفاده از اسناد و منابع تاریخی دورۀ معاصر با بررسی مصادیق شغلی در الگوهای مختلف (سنتی و مدرن) و تحلیل دادهها، به این فرضیه پاسخ خواهد دادhttps://jhss.ut.ac.ir/article_94755_b008923bbbe1505255dd10726b568448.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925415220230922Mirza Muhammad Akhbari and the Murder of Tsitsianov (A Research on the Relationship between Fath Ali Shah Qajar and Mirza Mohammad Akhbari)میرزا محمد اخباری (م.۱۲۳۲ ق.) و قتل سیسیانوف روس (پژوهشی در رابطه فتحعلیشاه قاجار و میرزا محمد اخباری)851049475610.22059/jhss.2023.364621.473655FAکامرانمحمدحسینیدانشجوی دکتری گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.0009-0007-3444-8208رسولجعفریاناستاد گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0002-9108-673xJournal Article20230813The competition between the Mujtahids and the Akhbaris to get closer to the political power and the relationship with Qajar Shah is a chapter in the history of the Shiite clergy in the first half of the 13thcentury. The most famous Akhbari scholar in the first 30 years of the 13th century waz Mirza MuhammadAkhbari who had a hard fight with Mujtahids and also got in touch with Fath-Ali Shah Qajar. One of the main reports about Fath Ali Shah's relationship with Mirza Mohammad Akhbari, which in many sources, is at the center of Mirza Mohammad's life narrative, is the story of his role in the murder of Pavel Dmitriyevich Tsitsianov (17054-1806) (commander of the Russian army in the Iran-Russia wars) or its prediction through occult sciences, spell or prayer. The main question of this article is the validity of the narration of Mirza Mohammad's role in the murder of Tsitsianov by examining the history of the narration of this report, identifying inconsistent and alternative narrations, and evaluating some details of the narration with other historical data. Investigating the story of Tsitsianov's murder is important from several points of view. First, this incident is at the center of most of the narratives about the relationship between the Shah and Mirza Mohammad Akhbari; Second This incident has found an important place in the representation of Mirza's personality and the Shah's relationship with Shiite scholars in historical sources and contemporary research, but it has not been carefully examined from a historical point of view. The findings of this research show that some of the important sources of history and biography of Mirza Mohammad Akhbari have not quoted this report or have given data inconsistent with all or part of the popular narrative. evidences also show that the Shah's good relationship with Mirza Muhammad is not only related to the Mirza's power in occult sciences, but Shah knew Mirza Muhammad as one of the reliable Shiite scholars and used him to criticize the opinions of the mujtahidsتلاش دو رقیبِ عرصه علم دینی، مجتهدان و اخباریان، در آغاز سده سیزدهم قمری، برای بهرهمندی از کانون قدرت سیاسی و رابطه با شاه قاجار، فصلی از تاریخ روحانیت شیعه است. در هرگونه توصیفی از این میدان رقابت، ناچار سخنی از میرزا محمد اخباری (۱۱۷۸ – ۱۲۳۲ق) سرشناسترین عالم اخباری آن دوران به میان خواهد آمد. اما گزارشها درباره حیات سیاسی و اجتماعی میرزا محمد اخباری در هالهای از افسانه و ابهام پنهان شده است. یکی از گزارشهای اصلی درباره رابطه فتحعلیشاه با میرزا محمد اخباری، که در بسیاری از منابع در کانون گزارشها از زندگی میرزا محمد قرار گرفته است، ماجرای نقش او در قتل سیسیانوف (فرمانده سپاه روس در جنگهای ایران و روس) یا پیشگویی آن از طریق علوم غریبه و دعا و طلسم است. این ماجرا نقش مهمی در بازنمایی شخصیت میرزا و نوع رابطه شاه با علمای شیعه در منابع تاریخی و تحقیقات معاصر یافته اما تاکنون از نظر تاریخی به دقت بررسی نشده است. با وجود شهرت گزاره یاد شده، بررسی تاریخی نشان دهنده وجود ابهامهای اساسی در آن است. پرسش اصلی این مقاله میزان اعتبار گزارش نقش میرزا محمد در ماجرای قتل سیسیانوف از طریق بررسی سیر تاریخی نقل این گزارش، شناسایی روایتهای ناسازگار و جایگزین، و سنجش برخی جزییات آن با دادههای تاریخی دیگر است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که پارهای از منابع مهم تاریخ و زندگینامه میرزا محمد اخباری چنین گزارشی را نقل نکرده یا دادههایی ناسازگار با کل یا بخشی از روایت رایج به دست دادهاند.https://jhss.ut.ac.ir/article_94756_0256ac5b300670bf74bc131d18e344c1.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925415220230922Researcher in Documents of Sultanate of Qajar Era (Edicts, Envelopes of Edicts and Signatures)پژوهشی در اسناد سلطانیاتِ دورة قاجار (فرمان، ملفوفهفرمان و دستخط)1051379475710.22059/jhss.2023.351853.473608FAعلی رضانیک نژادپژوهشگر سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.0000-0001-6329-9394Journal Article20221130Despite the importance of studying and reviewing historical documents, especially the documents of the Qajar dynasty, no written scientific research has been done in this regard, and despite the differences in the basis of issuance, the documents are cataloged or introduced under different names, and their original names are not known in the Diwani literature, so The author tries to provide a better understanding of these documents, their form, content and function by investigating in this field. This research seeks to answer the question that what kind of documents of the Qajar period can be considered as Sultanate? And what documents are called command, command literacy, envelope command, and envelope command and handwriting literacy, and what is their form, structure, and content and why were they issued? The results of the research in this study show that in historical periods, the written orders of the sultans were referred to as "sultaniyat" and the written order of Mosheh to the signs of the Qajar kings were referred to as "orders". The literacy of Farman is also the second and third copy of Farman. An order that is sealed with the king's small seal and does not have signs, it is called an enveloped order and signature. The research method in this research is descriptive_ analytical and using library and documentary sources, and the data is extracted from command, command literacy, envelope command, command envelope literacy, handwriting and first-hand sourcesباوجود اهمیت مطالعه و بررسی اسناد تاریخی بهویژه اسناد سلطانیات دورة قاجار، هنوز پژوهشهای علمی مدوّنی در این باب صورت نگرفته است و اسناد با وجود اختلاف در مبانی صدور، به نامهای متفاوتی فهرستنویسی یا معرفی میشوند و اسم اصلی آنها در ادبیات دیوانی شناخته شده نیست، لذا نگارنده میکوشد با بررسی در این زمینه، شناخت مناسبتری از این اسناد، شکل، محتوا و کارکرد آنها ارائه کند. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که چه نوع از اسناد دورة قاجار را میتوان در زمرة سلطانیات دانست؟ و به چه اسنادی فرمان، سوادِ فرمان، ملفوفهفرمان و سوادِ ملفوفهفرمان و دستخط گفته میشود و فرم و ساختار و محتوای آنها چگونه است و چرا صادر میشدند؟ دستاوردهای تحقیق در این پژوهش نشان میدهد که در ادوار تاریخی به دستورات مکتوب سلاطین، سلطانیات و به دستور مکتوب موشّح به علامات شاهان قاجار «فرمان» اطلاق میشد. سواد فرمان نیز رونوشت دوم و سوم فرمان است. فرمانی که به مهر کوچک پادشاه مهرشده و موشّح به علامات نباشد، آن را ملفوفهفرمان و دستخط مینامند. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی _تحلیلی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای و اسنادی انجام شده است و دادهها از فرمان، سوادِ فرمان، ملفوفهفرمان و سوادِ ملفوفهفرمان و دستخط و منابع دست اوّل استخراج شده استhttps://jhss.ut.ac.ir/article_94757_73827cb81baa33d69817e31f9cbb5932.pdf