دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920Nasir Khan Lari Family and the Rise of the Qajar Dynastyخاندان نصیرخان لاری و برآمدن قاجارها1249892310.22059/jhss.2024.378116.473727FAرسولاحمدلوگروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران،محمد حسنرازنهانگروه تاریخ دانشگاه خوارزمی، تهران، ایرانسیدابوالفضلرضویگروه تاریخ دانشگاه خوارزمی تهران، ایراناسماعیلچنگیزیگروه تاریخ- دانشکده ادبیات و علوم انسانی- دانشگاه خوارزمی-کرج- ایران.Journal Article20240707Following the assassination of Nader Shah Afshar in 1160 AH and the subsequent wars of his successors, which led to the political instability in the southern regions of Fars province, Mohammad Nasir Khan Lari managed to establish control over the trade routes from the ports of Langah, Kang, and Abbasieh towards Shiraz by utilizing the political power vacuum and local forces. He made the city of Lar his main headquarters and played a significant role in the political affairs of southern Fars. The conflicts between the Zand dynasty and the Qajars between 1168 and 1210 AH created an opportune situation for Nasir Khan and his sons to exert a considerable influence on the balance of power along the trade routes towards Shiraz by leveraging their military capabilities.The closeness of the Zandiya rulers and the Nasirkhani dynasty and the efforts of the Zandians to gain control over the back-bank areas and Larestan and the efforts of the Nasirkhani family to maintain their territory and dominate Shiraz, caused Khanin Lari in the conflicts between the Zandians and the Qajars, and the tendency and favor of the Qajars. This article, using a descriptive-analytical approach and unpublished documents of the Nasir Khan family and newly discovered manuscripts, aims to shed light on some aspects of the relationship between the Nasir Khan family and the Zand kings, while evaluating their role in the downfall of the Zand dynasty and the rise of the Qajar dynasty as a historical issue. The findings of this research illuminate unknown aspects of power relations in Fars province during the Zand and early Qajar periods, providing new evidence on the background of the Zand dynasty's fall in Fars province and the influential role of the Nasir Khan family in these events. This study reevaluates the historical developments in Fars province during this period from the perspective of family documents of the Nasir Khan family and previously unpublished correspondences به دنبال قتل نادرشاه افشار در سال 1160 ه.ق و جنگهای جانشینی وی و به هم خوردن وضعیت سیاسی نواحی جنوب ایالت فارس، محمد نصیرخان لاری توانست با بهرهگیری از خلأ قدرت سیاسی و استفاده از نیروهای محلی بر مسیرهای تجاری خلیجفارس از بندرهای لنگه - کنگ - عباسی - به سمت شیراز تسلط یابد. او شهر لار را مقر اصلی خود قرار داده و نقش قابل توجهی در امور سیاسی جنوب فارس ایفا نمود. کشمکشهای بین زندیه و قاجارها بین سالهای 1168 تا 1210 ه.ق موقعیت مناسبی برای نصیرخان و فرزندانش به وجود آورد تا با بهرهگیری از توانمندیهای نظامی نقش قابل ملاحظهای را در توازن قدرت در مسیرهای تجاری به سمت شیراز ایفا نمایند. این مقاله با رویکرد توصیفی – تحلیلی و با بهرهگیری از اسناد منتشرنشده خاندان نصیرخانی و نسخههای خطی نویافته، ضمن روشن ساختن برخی زوایای روابط خاندان نصیرخانی با پادشاهان زندیه، درصدد است تا نقش این خاندان در سقوط زندیه و برآمدن قاجاریه را به عنوان یک مساله تاریخی مورد ارزیابی و تحقیق قرار دهد. یافتههای این پژوهش زوایای ناشناختهای از مناسبات قدرت در ایالت فارس در دورۀ زندیه و نیمه نخست قاجاریه را روشن میسازد و شواهدی جدید از زمینههای سقوط زندیه در ایالت فارس و نقش مؤثر خاندان نصیرخانی در این رویداد را ارائه میدهد. این موضوع که پیش از این کم و بیش مورد تحقیق و پژوهش قرار داشته، این بار تحولات این دوره تاریخی در ایالت فارس از منظر اسناد خانوادگی خاندان نصیرخان و مکاتبات تاکنون منتشرنشده مورد ارزیابی مجدد قرار میگیردhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98923_2c4e2f45658ed204ee16b5ea8fab3eb4.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920Analysis Study of the Affectability of Manichaean Symbolic and Decorative Motifs in the Arts of the Sassanid Periodواکاوی تحلیلی تأثیرپذیری نقوش نمادین و تزئینی مانوی از هنرهای دورۀ ساسانی25529888310.22059/jhss.2024.377032.473715FAالههپنجه باشیدانشیار گروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.زینبمحمدجانی دیوکلائیکارشناس ارشد گروه نقاشی،، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.Journal Article20240525Manifestism is one of the important movements of the Sassanid period and Manifest painting forms a part of Iranian art history. Knowledge of Manichaean religion and art reveals a part of ancient Iranian culture and rituals. The religious beliefs of the Manichaeans have been manifested in the form of symbols and codes in their paintings. Symbolic motifs in Manichae paintings include human motifs, animal motifs, plant motifs, geometric motifs, and mixed motifs. This study is aimed to identify common symbolic and decorative motifs between Manichaean and Sasanian works. The research question is raised as follows: Which of the symbolic and decorative motifs in Manichaean paintings are similar to Sasanian works in implementation and theme? This study raises new issues and claims in the rooting of Manichaean painting art and tries to prove the hypothesis that Manichaean art was significantly affected by the art of the Sassanid period. In previous studies, researchers have pointed out some common motifs between Manichaean and Sasanian art. However, in this study, more samples have been studied to identify and solve some ambiguities and complexities that existed in Manichaean art from Turfan Oasis. This study has been done using a library-documentary study and descriptive-analytical method and with a comparative approach between Manichaean and Sasanian art. By studying Manichaean paintings and Sassanid works, it can be said that there are motifs such as pearls, lotus flowers, ducks, grapes, and pomegranates, and some decorative motifs such as Khatai motifs and wavy bands in Manichaean paintings, which are found in the artworks of the Sassanid period. The studied samples in Manichaean paintings have many similarities with Sasanian works in terms of appearance. In terms of meaning and concept, there is not much similarity between them in terms of partial theme. However, in terms of the overall theme, they have something in common in terms of linking Manichaean and Sasanian motifs with mythsمانویت یکی از جنبشهای مهم دورۀ ساسانی است و نگارگری مانوی بخشی از تاریخ هنر ایران را تشکیل میدهد. شناخت دین و هنر مانوی بخشی از فرهنگ و آئینهای ایران باستان را نمایان میسازد. اعتقادات مذهبی مانویان در قالب نماد و رمز در نگارگری آنها تجلی پیدا کردهاند. نقوش نمادین در نگارههای مانوی همانند آثار دورۀ ساسانی شامل: نقوش انسانی، نقوش حیوانی، گیاهی و هندسی و ترکیبی است. هدف از انجام این تحقیق شناسایی نقوش نمادین و تزئینی مشترک میان آثار مانوی با ساسانی است. سؤال پژوهش بدین شرح مطرح میگردد: کدام یک از نقوش نمادین و تزئینی در نگارههای مانوی با آثار ساسانی در اجرا و مضمون شباهت دارند؟ این مقاله مباحث جدیدی را در ریشهیابی هنر نگارگری مانوی مطرح میکند و درصدد اثبات این فرضیه است که هنر مانوی به طور قابل ملاحظهای از هنر دورۀ ساسانی تأثیر گرفته است. در پژوهشهای پیشین محققان به برخی نقوش مشترک میان هنر مانوی و ساسانی اشاره کردهاند؛ اما در این پژوهش نمونههای بیشتری مورد مطالعه قرار گرفته تا برخی ابهامات و پیچیدگیهایی که از هنر مانوی از واحۀ تورفان وجود داشت، شناسایی و حل شود. این تحقیق با بهرهگیری از مطالعۀ کتابخانهای- اسنادی و به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکردی تطبیقی میان هنر مانوی و ساسانی انجام شده است. با مطالعه بر روی نگارههای مانوی و آثار ساسانی میتوان گفت که در نگارگری مانوی نقشمایههایی مانند مروارید، گل نیلوفر آبی، مرغابی، انگور، انار و برخی نقوش تزئینی مانند نقوش ختایی و نوارهای مواج وجود دارد، که این نقوش را در آثار هنری دورۀ ساسانی نیز میتوان مشاهده کرد. نمونههای مورد بررسی در نگارههای مانوی از لحاظ ظاهری با آثار ساسانی شباهتهای بسیاری دارند. از نظر معنا و مفهوم نیز به لحاظ مضمون جزئی شباهت زیادی بین آنها نیست؛ اما از نظر مضمون کلی، از جهت پیوند داشتن نقوش مانوی و ساسانی با اسطورهها وجه اشتراکاتی با هم دارندhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98883_9d3cdf360b25bf6fb5cdc00f325674c1.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920Political and Economic Relations Between Iran and Kingdom of Sweden During the Safavid Era (907-1148AH/1501-1736AD)مناسبات سیاسی و اقتصادی ایران با پادشاهی سوئد در روزگار صفویان (907-1148ق/1501-1736م)53849888210.22059/jhss.2024.378109.473721FAجمالپیرهمرد شترباندانشجوی دکتری رشته تاریخ، دانشگاه تهران، تهران، ایرانگودرزرشتیانیاستادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران.تهران، ایرانJournal Article20240615Iran is a land with a rich history in foreign relations. Due to the antiquity of the “Government” institution in Iran and its reliability over the centuries, a rich legacy has emerged in the field of foreign relations of this country with other realms. Despite this, since the rise of the Safavids (early 10<sup>th </sup>AH/16<sup>th </sup>AD), Iran's foreign relations also changed and entered a new arena. In the field of research on Iran's foreign relations during the Safavid era, most of the works have focused on Iran's relations with the great neighboring realms or European states (such as the Ottoman Empire, Mughal Empire, Portugal, England, and Netherlands/Dutch), and this issue has caused the lack of attention to Iran's relations with other lands. One of these lesser-known fields is the foreign relations of Safavid Iran with Sweden. Despite the limited perception of the Swedes by Iranians in the pre-Safavid period, Iran's official relations with Sweden were established and flourished during the reign of Safavid Šāh Sulaymān (r. 1077-1105AH/1666-1694AD) and Šāh Sulṭān Ḥusayn (r. 1105-1135AH/1694-1722AD).<br /> Now the question is, what reasons and motivations made Iranians and Swedes willing to establish relations in the late 11<sup>th</sup>AH/17<sup>th</sup>AD century? Also, despite some initial successes, why did these relationships remain fruitless? In this article, an attempt has been made to answer the above questions by adopting a descriptive-analytical approach and using the qualitative research method. It seems that a set of bilateral economic and political motivations made Iran and Sweden, and especially the Swedes, inclined to establish relations. However, obstacles such as distance, dissatisfaction of rival states and internal and external challenges of the two realms (especially the involvement of Swedes in the “Great Northern War” and the challenge of Safavid court with the Ġilzāyid uprising) caused the mentioned relations to not reach a clear resultایران سرزمینی با پیشینهای کهن در مناسبات خارجی است. دیرینگی نهاد «حکومت» در ایران و پایایی آن در گذر سدهها، سبب شده است تا میراثی غنی در حوزه روابط خارجی این کشور با دیگر سرزمینها پدید آید. با وجود این، در حوزه پژوهشهای مربوط به مناسبات خارجی ایرانِ عهد صفوی، بیشتر نوشتارهای تحقیقی بر روابط ایران با قدرتهای برتر همسایه یا اروپایی (مانند عثمانی، گورکانیان هند، پرتغال، انگلستان و هلند) تمرکز کردهاند و همین نکته، سبب کمتوجّهی به روابط ایران با سایر قلمروها شده است. یکی از این عرصههای کمتر شناختهشده، روابط خارجی ایرانِ صفوی با پادشاهی سوئد است. بهرغم آشنایی محدود ایرانیان با سوئدیان در دوره پیشاصفوی، روابط رسمی ایران با سوئد در عهد فرمانروایی شاه سلیمان (حک: 1077-1105ق/1666-1694م) و شاه سلطان حسین (حک: 1105-1135ق/1694-1722م) شکل گرفت و رونق یافت. حال پرسش اینجاست که چه علل و انگیزههایی ایرانیان و سوئدیان را به برقراری مناسبات در اواخر سده یازدهم هجری/هفدهم میلادی مایل ساختند؟ همچنین با وجود برخی تلاشهای موفقیتآمیز اوّلیه، چرا این روابط پایدار نمانده و به نتیجه نرسیدند؟ در پژوهش حاضر تلاش شده است تا با اتّخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی و بهرهگیری از روش پژوهش کیفی به پرسشهای فوق پاسخ داده شود. چنین مینماید که مجموعهای از انگیزههای مشترک اقتصادی و سیاسی، ایران و سوئد و به ویژه سوئدیان را به برقراری روابط متمایل ساختند؛ اما موانعی چون بُعدِ مسافت، ناخشنودی قدرتهای رقیب و چالشهای داخلی و خارجی دو کشور (خصوصاً درگیری سوئدیان در جنگ بزرگ شمالی و رویارویی دربار صفوی با شورش غلزاییان) سبب شدند تا روابط مزبور به فرجام روشنی نرسندhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98882_a2f48a179062b176cf3ce07b3ffe7244.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920Nationalism as Reflected in Persian Playwriting in Late Qajar and Early Pahlavid Period (1906-1941)جلوههای ملیگرایی در نمایشنامههای فارسی دورة مشروطه و اوایل پهلوی (1285-1320ش.)831039888410.22059/jhss.2024.372706.473695FAکیمیاچراغزادهدانشجوی دکتری تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران،تورانطولابیدانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران،0000-0003-2065-9104Journal Article20240216As a new form of writing, playwriting found a significant popularity in contemporary Iran to express modern political and social concepts. In fact, play had the potential to address more audiences than what had the pre-modern classic literature. Focusing on play’s of Constitutional and Pahlavi periods, this essay aims to discuss nationalism as a strong discourse in modern Iran. Playwrights tried to redefine Iranian nationalism with emphasizing on symbols such as the flag, the map, the national anthem and nostalgic look at the ancient past. Their suggestions for strengthening nationalism in Iran have focused on modern education, raising children and defining a modern concept of homeland. What’s more, plays of these two era are not categorize in the same way. During Pahlavi period the central government supported nationalism, thus this concept takes on an authoritarian aspect. In this period, nationalism discourse have been dominant and playwritings influenced by this discourse. A comparative look at the plays of Pahlavi period and the constitutional era shows this discourse turn. This turn has clearly reflected in the approach of plays to the issue of nationalismنمایشنامه یک گونة جدید نوشتاری است که ظهور آن در ایران به دورة قاجاریه بازمیگردد. ظرفیت این گونة نوشتاری برای بیان مضامین مدرن و جذابیت زبان آن برای مخاطبان عام، بهویژه تحصیلکردگان متجدد، طیفی از تجددگرایان ایرانی را برانگیخت که از این ابزار برای پیشبرد اهداف و ترویج آرای خویش بهره گیرند. اندیشة این تجددگرایان که اغلب دغدغة نوسازی داشتند، بازتابی از گفتمانهای غالب زمانه بود. ملیگرایی مدرن یکی از این گفتمانهای غالب بود که از نیمة دورة قاجاریه، همنوا با رونق شرقشناسی و اکتشافات باستانشناسی، سپهر فکری و گفتمانی ایران را متأثر کرد. در کنار روایتهای تاریخی و رسالههای سیاسی، نمایشنامهها نیز عرصة تجلی این تأثیرپذیری بودند؛ با این تفاوت که جنبة نمایشی و لحن زندة این نمایشنامهها دامنة اثرگذاری آن را فراتر میبرد. در پژوهش حاضر، از رهگذر بررسی ادبیات نمایشی دورة مشروطه و مقطع نخست دورة پهلوی، تلاش شده به این پرسش پاسخ داده شود که این گونة ادبی تا چه میزان بازتابدهندة تغییری است که در گذار از مشروطه به پهلوی در فهم و تفسیر تجددگرایان ایرانی از گفتمان ملیگرایی صورت پذیرفت؟ بررسی تحلیلی محتوای این نمایشنامهها حکایت از تأکید بر یکپارچگی ملی با محوریت نشانههایی چون نقشه، پرچم و سرود ملی، بیگانهستیزی بعضاً مبتنی بر دیگریِ عرب، نگاه حسرتناک به گذشته بهویژه گذشتة باستانی و چهرههای اساطیری-تاریخی و رمانتیزه کردن آن و ضرورت ایجاد انسجام ملی بر محور اقتدار شاهانه داردhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98884_55d38888805bc00d61207090bd90af1d.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920An Analysis of the Relationship between Safavid Sheikhs and Al-Chopan (700-758 AD)تحلیلی بر مناسبات شیوخ صفوی با آل چوپان (700 - 758 هـ. ق)1051259888010.22059/jhss.2024.374644.473700FAمعصومهحیدری مهردانشجوی دکتری تاریخ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.کاظممیقانیاستادیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.مرتضیتهامیاستادیار گروه تاریخ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.Journal Article20240403The power and sovereignty of al-Chopan was comparable to the age of the mentor of Sheikh Safi al-Din Ishaq Ardabili and his son Sheikh Sadreddin Musa, good relations were established between them, which turned cold at the end of King Ashraf's reign, and the policy of interaction between the two families led to confrontation and The confrontation was drawn. Because on the one hand, the rise and fall of the shepherd family in this era was in connection with the Safavid sheikhs, and on the other hand, the most important achievements of the Safavid sheikhs, which became the basis for the formation of their government, in this era and in connection with the political powers and Among other things, al-Chopan was formed and consolidated. This period is considered one of the most important periods. The current research is descriptive-analytical and based on historical first-hand sources and new researches to investigate the relationship between al-Chopan and Safavid sheikhs, to explain the influencing factors on the relationship between them and the consequences of these relationships. The findings of the research indicate that the shepherds established good relations with the Safavid sheikhs both because of their faith and belief in the Safavid sheikhs and to consolidate their position in the Ilkhani court and then to strengthen the legitimacy and foundations of their government. did, But as soon as Malik Ashraf Chopani established his power, due to his personality traits, he coveted the great wealth of the Ardabil monastery and became suspicious of the activities of Sheikh Sadr al-Din Musa, and tried to remove him, and this issue caused the establishment of relations between the Sheikhs. Sadr al-Din Musa and Jani Beyk became rulers of the Kipchak plain, as Jani Bek, probably with the support of Sheikh Sadr al-Din Musa, captured Azerbaijan and overthrew the shepherd governmentقدرت و حاکمیت آل چوپان مقارن با عصر مرشدی شیخ صفیالدیناسحاق اردبیلی و فرزندش شیخ صدرالدین موسی بود، میان آنها مناسباتی برقرار شد که در اواخر حکومت ملک اشرف به سردی گرایید و سیاست تعامل میان دو خاندان به رویارویی و تقابل کشیده شد. به سبب آنکه از یکسو فراز و فرود خاندان چوپانی در این عصر و در ارتباط با شیوخ صفوی بود و از سوی دیگر مهـمترین دسـتاوردهای شیوخ صفوی که اساسی برای تشکیل حکومتـشان شد در این عصر و در ارتباط با قدرتهای سیاسی و از جمله آل چوپان شکل گرفت این دوره یکی از ادوار مهم بشمار میرود. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانهای و اسنادی درصدد بررسی مناسبات میان آل چوپان و شیوخ صفوی، تبیین عوامل تأثیرگذار بر روابط میان آنها و پیامدهای این مناسبات است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که چوپانیان هم از سر ایمان و اعتقادی که به شیوخ صفوی داشتند و هم برای تحکیم موقعیتشان در دربار ایلخانی و سپس برای مشروعیت و تقویت پایههای حکومتشان، با شیوخ صفوی مناسباتی نزدیک و دوستانه برقرار نمودند، اما ملک اشرف چوپانی به محض تثبیت قدرت، به علت ویژگیهای شخصیتی هم در ثروت زیاد خانقاه اردبیل طمع نمود و هم نسبت به فعالیتهای شیخ صدرالدین موسی دچار سوظن شده بنابراین درصدد حذف وی برآمد، شیخ صدرالدین مجبور به ترک اردبیل شد و در گیلان پناه گرفت، این مسئله موجب برقراری روابط میان شیخ صدرالدین موسی و جانیبیک حاکم دشت قبچاق شد چنانچه جانیبیک احتمالاً با حمایت شیخ صدرالدین موسی آذربایجان را تصرف و حکومت چوپانی را ساقط نمودhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98880_503d4fbabe88ae7074cda597deba1853.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920Vakil al-daula (the Deputy of Kingship) or Vakil al-ra aya (Representative of the People): A Research on the Title of Karim Khan Zandوکیل الدوله یا وکیل الرعایا؛ پژوهشی در باب لقب کریمخان زند1271549892010.22059/jhss.2024.368072.473670FAفرهادزینی وند نژاددانشجوی دکتری تاریخ، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران،سید هاشمآقاجریدانشیار گروه تاریخ دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران،0000-0001-8852-9619Journal Article20231130“Karim Khan Zand” is one of the most prominent people who was able to establish his rule over important parts of Iran after the death of “Nader Shah Afshar”. Many stories have been told about his behavior and character in different sources, one of the most important of these quotes is about “Karim Khan Zand”'s title, which means " Vakil al-ra aya ". Later, many researchers have given many reasons in response to the attribution of this title to “Karim Khan Zand”, which are not consistent with historical documents and sources, and in addition, with the political and social context of Iran's pre-constitutional society. Therefore, the main question of this research is, when was the title " Vakil al-ra aya " used for “Karim Khan” and what are the factors affecting its use? This research answers these questions with a historical method and a descriptive-analytical approach, relying on the content analysis of the documents and the critical study of the historical sources of" the Zand dynasty" and "Qajar" periods. The results of this research show that the contemporary sources of "Karim Khan Zand" did not mention this title during his lifetime, on the other hand, "Karim Khan Zand" also considered himself as " Vakil al-daula " of ” Ismail III" after the defeat of the claimants. For the first time, under “Majamal al-Tawarikh,” by “Kohmera” mentions “Karim Khan” with the title of “ Vakil al-ra aya ”, the reason for which was his interest in “Khan Zand” and 's actions for the prosperity and well-being of the people.Also, the writing of the following and referring to this nickname is late from the time of Karim Khan. What is clear is that many researchers consider the title of Vakil al-ra aya for Karim Khan as a proof of the existence of some kind of political relationship between him and the people, which is a distinct feature of the political order of the modern era. But according to the available documents, it can be said that such a perception cannot represent the type of relationship between the people and the ruler during “the Zand dynasty” period; Because it was with the constitutional revolution that Iranians were able to put aside the old political order and implement a new order based on representation in Iran. Based on this, it can be said that in addition to historical documents, the political structure of Iran during” the Zand dynasty” period could not be a place for such a relationshipکریمخان زند یکی از برجستهترین اشخاصی است که پس از مرگ نادرشاه افشار توانست حکومت خود را بر بخشهای مهمی از ایران تثبیت کند. درباره رفتار و منش او داستانهای بسیاری در منابع مختلف نقل شده است که یکی از مهمترین این نقلقولها پیرامون لقب کریمخان زند، یعنی «وکیلالرعایا» است. بعدها بسیاری از پژوهشگران در پاسخ به چرایی انتساب این لقب به کریمخان زند دلایل بسیاری گفتهاند که این دلایل با اسناد و منابع تاریخی و علاوه بر آن، با بافت سیاسی و اجتماعی جامعه پیشامشروطه ایران تطابق ندارد. از این رو پرسش اصلی این پژوهش آن است که لقب «وکیلالرعایا» در چه زمانی برای کریمخان به کار رفته و عوامل مؤثر بر کاربرد آن چیست؟ این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر تحلیل محتوای متن اسناد و مطالعه انتقادی منابع تاریخی دورۀ زندیه و قاجاریه به پاسخگویی این پرسشها میپردازد. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که لقب وکیلالرعایا در منابع همعصر کریمخان بازتابی ندارد و کریمخان زند نیز پس از شکست مدعیان، خود را وکیلالدوله اسماعیل سوم میدانست. نخستین بار کوهمره در ذیل مجملالتواریخ به دلیل علاقه به وی از کریمخان با لقب وکیلالرعایا یاد میکند که نگارش این ذیل، متأخر از زمانه کریمخان است. از طرفی آنچه مشخص است، بسیاری از پژوهشگران اطلاق لقب وکیلالرعایا برای کریمخان را دلیلی بر وجود نوعی رابطه سیاسی بین او و مردم میشمارند که ویژگی بارز نظم سیاسی دوران مدرن است؛ اما با توجه به اسناد و مدارک موجود میتوان گفت که چنین برداشتی نمیتواند نمایانگر نوع رابطه مردم و حاکم در دوران زندیه باشد؛ زیرا با انقلاب مشروطه بود که ایرانیان توانستند نظم سیاسی قدمایی را کنار زده و نظم جدیدی مبتنی بر نمایندگی را در ایران اجرا کنند. بر این اساس میتوان گفت که علاوه بر اسناد و مدارک تاریخی، ساختار سیاسی ایران در دورۀ زندیه نیز نمیتوانست جایگاهی برای وجود چنین رابطهای باشدhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98920_c01297f4feac32d106aabb40102bdcbe.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920The Burial and Mourning Rituals of the Sogdians on the Basis of Chinese Historiographiesآیین های تدفین و سوگواری سغدیان بر اساس منابع مکتوب چینی1551809891410.22059/jhss.2024.377672.473717FAیوان چیژائودانشجوی دکتری تاریخ ایران باستان دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.کلثومغضنفریاستادیار گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20240607Sogd was a region located between Iran and China. Over time, the Sogdians established settlements as a result of trade and commerce along the so-called Silk Roads. They entered China at the end of the third century B.C. This connection, and the settlement of groups of them in the northern and western regions of China, has attracted the attention of Chinese historians. In their accounts, they have mentioned various aspects of Sogdian life, including culture and religion. The burial and mourning rites of the Sogdians, which were influenced by their religious life, are among the topics discussed in these sources. The aim of this research is, on the one hand, to verify the reports of these sources and, on the other hand, to find out what these rituals are and how they are performed. The Chinese historiographies used in this study are diverse and belong to the period from the 4th to the 11th century AD. Their accounts are often brief. Examination and analysis of the data from these sources shows that their contents are generally valid and that the funeral rituals of the Sogdians are diverse and, with a few concessions, in line with Zoroastrian traditions. Sogdian funeral customs are also very similar to those of other Iranian peoples and traditionsسغد از نظر جغرافیایی در فرارود و بین ایران و چین واقع شده بود. سغدیان به واسطه تجارت و بازرگانی در راههای موسوم به ابریشم به مرور زمان سکونتگاههایی پدید آوردند و از حدود اواخر قرن سوم ق.م. در چین نیز نفوذ کردند. این ارتباط و سکونت گروههایی از آنها در نواحی شمالی و غربی چین باعث توجه تاریخنگاریهای چینی نسبت به این مردم شده بهگونهای که در گزارشهای خود مطالبی را در مورد جنبههای مختلف حیات آنها از جمله فرهنگ و دین ذکر کردهاند. آیینهای تدفین و سوگواری سغدیان که خود تحت تأثیر باورهای دینی آنان قرار دارد از مسائلی است که در این منابع مورد توجه قرار گرفته و هدف این پژوهش راستی آزمایی گزارشهای این منابع از یکسو و چیستی این آیینها و چگونگی آنها از سوی دیگر ست. تاریخنگاریهای چینی مورد استفاده در این پژوهش متنوع و متعلق به بازۀ زمانی قرون چهارم تا یازدهم میلادی هستند و گزارشهای آنها در این مورد اغلب کوتاه است. بررسی و تحلیل دادههای این منابع نشان میدهد که مطالب آنها عموماً معتبر و آیینهای تدفین در بین سغدیان متنوع و با اندکی اغماض مطابق با سنتهای زردشتی است. رسوم سوگواری سغدیان نیز شباهت بسیار زیادی به دیگر اقوام ایرانی و سنتهای رایج در بین آنها داردhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98914_f018423581eb46d91c6bb16f39337d27.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920Activities of the Russian Transport Insurance Company and its Role in Advancing Russia's Economic-Political Goals in Iranفعالیت های شرکت روسی بیمه حمل و نقل و نقش آن در پیشبرد اهداف اقتصادی ـ سیاسی روسیه در ایران1812049888510.22059/jhss.2024.375058.473701FAفرزانهغیاثیدانش آموخته دکترای تاریخ بعد از اسلام دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین ایران.باقر علیعادل فردانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران،امیرحسینحاتمیاستادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایرانJournal Article20240413The relations between Iran and the Russian government during the Qajar period were always affected by Russia's economic-political colonial goals in Iran. It was in pursuit of these goals that the Russian government developed its economic, political and military influence in the northern regions of Iran, especially Guilan, in various ways during the Qajar period. They took various actions with the aim of dominating Iran's economy. One of the most important and effective measures was the establishment or support of Russian investment companies in Iran. With this description, in this research, the activity of one of the most important Russian companies active in Guilan, namely "Transport Insurance Company", is analyzed and investigated. Based on this, the main question of the research is what was the activity of this company during the Naseri period and what effect did it have on advancing the political-economic goals of the Russian government in Iran? Based on the findings of the research, the Russians, with the aim of penetrating Iran's economy (in order to achieve colonial goals), took various measures such as obtaining concessions, increasing trade with Iran, supporting Russian businessmen who did business with Iran, and such things. Investing in Iran by establishing or expanding the activities of Russian companies to Iran was one of the other actions of Russia. In this regard, various companies, such as transport insurance, were active in the field of trade with Iran. The Russian government supported this company and by buying most of its shares and helping to receive lucrative concessions from the Iranian government, helped to strengthen and continue the activities of this company in Iran. This government also managed to increase its influence and dominance in Iran's economyمناسبات ایران و دولت روسیه در طول دوره قاجار همواره متأثر از اهداف استعماری اقتصادی ـ سیاسی روسیه در ایران بوده است. در پیگیری همین اهداف بود که این دولت در دوره قاجار به طرق مختلف نفوذ اقتصادی، سیاسی و نظامی خود را در مناطق شمالی ایران بهویژه گیلان توسعه داد. آنها با هدف تسلط بر اقتصاد ایران به اقدامات مختلفی دست زدند. یکی از مهمترین و مؤثرترین این اقدامات تأسیس و یا حمایت از شرکتهای سرمایهگذار روسی در ایران بود. با این وصف در این پژوهش تلاش میگردد فعالیت یکی از مهمترین شرکتهای روسی فعال در گیلان یعنی «شرکت بیمه حمل و نقل»، مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. بر این مبنا پرسش اصلی تحقیق آن است که فعالیت این شرکت در بازه زمانی دوره ناصری به چه صورت بود و چه تأثیری بر پیشبرد اهداف سیاسی ـ اقتصادی دولت روسیه در ایران داشت؟ بر مبنای یافتههای پژوهش روسها با هدف نفوذ در اقتصاد ایران (به منظور وصول به اهداف استعماری)، به اقدامات مختلفی نظیر کسب امتیازات، افزایش تجارت با ایران، حمایت از تجار روسی که با ایران تجارت میکردند و اموری از این قبیل پرداختند. سرمایهگذاری در ایران با احداث و یا گسترش فعالیت شرکتهای روسی به ایران، از دیگر اقدامات روسیه بود. در این راستا شرکتهای مختلفی نظیر بیمه حمل نقل در این برهه در عرصه تجارت با ایران به فعالیت پرداختند. دولت روسیه با حمایت از این شرکت و با خریداری بیشترین سهام آن و نیز کمک به دریافت امتیازات پرسود از دولت ایران، از یکسو به تقویت و ادامه حیات این شرکت در ایران کمک کرد و از سوی دیگر موفق شد بر نفوذ و تسلط خود در اقتصاد ایران بیفزایدhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98885_166beac05c8c460a46e2fa1591dc2321.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920Cultural Relations between Iran and Turkey During the Period of Mohammad Reza Pahlavi (1941-1979) with an Emphasis on Associations and Cultural Institutionsروابط فرهنگی ایران و ترکیه در دورۀ محمدرضا پهلوی (1357-1320 ش./1979-1941 م.) با تأکید بر انجمنها و مؤسسههای فرهنگی2052229887910.22059/jhss.2024.371594.473686FAمرادجلپدانشجوی گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.حمیدکرمی پوردانشیار گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.0009-0006-2568-3380Journal Article20240124Iran and Ottoman Empire passed through a similar historical process while trying in the path toward achieving of modernity after various competitions and involvements with each other in post-modern era at the second half of 19th century and first quarter of 20th century. After taking power by Ataturk in Turkey and Pahlavi First in Iran, these ties were placed in a new trend between two countries. Entry of these two countries into interest group of modernity and their overt attempts to approach to the Western Bloc prepared the ground for common sociopolitical interests among them. The first steps taken by Iran and Turkey in developing relations with each other were mainly tended to some cultural measures e.g. exchange of students and teachers and also texts with literary and historical values. During World War II, this trend did not continue and both countries concentrated their attention on political and security issues. After the end of the War and formation of Bipolar World, especially with respect to the climate of Cold War, two countries, which were now assumed as US allies, tended to establish cordial relations. Based on these considerations, they developed relations with each other within framework of some accords e.g. Baghdad Treaty, Central Treaty Organization (CENTO) and Regional Cooperation for Development (RCD) Organization and they put development of cultural relations on their agenda. A cultural treaty was signed among both sides in 1959 (1337h.s) which specified the framework of cultural relations among both countries. Several associations and institutions were established and innovated by some of statesmen, intellectuals and leading merchants to improve and advance cultural relations between two countries at this period such as Iran-Turkey Friendship Association, Association of Friendship and Cultural Relations among Iran and Turkey, Turk-Iranian Females Friendship and Culture Society, Association of Adherents of Regional Cooperation for Development (RCD). The present paper aims to analyze cultural relations among Iran and Turkey during era of Mohammad Reza Pahlavi (Shah) by focusing on cultural associations and institutions and it has been written using descriptive-analytical method and based on documented and librarian sources. Persian and Turkish documents as well as conducted studies have been widely and simultaneously utilized in both languages in this paper for the first timeایران و عثمانی، پس از رقابت و درگیریهای مختلف با یکدیگر در دوران پیشامدرن، در نیمۀ دوم قرن نوزدهم و ربع اول قرن بیستم، در مسیر تکاپو برای دست یافتن به تجدد، فرآیند تاریخی مشابهی را طی کردند. پس از به قدرت رسیدن آتاتورک در ترکیه و رضاخان در ایران، مناسبات دو کشور در مسیر جدیدی قرار گرفت. ورود این دو کشور به جمع علاقهمندان به تجدّد و تلاش آشکار آنها در نزدیکی به تمدن غرب، زمینهساز علایق مشترک سیاسی و فرهنگی میان آنها گردید. گامهای نخست ایران و ترکیه در توسعۀ روابط یکدیگر، بیشتر معطوف به اقدامات فرهنگی همچون تبادل دانشجو و استاد و نیز متون با ارزش ادبی و تاریخی بود. این روند با وقوع جنگ جهانی دوم ادامه نیافت و توجّه دو کشور بر مسائل داخلی متمرکز شد. پس از پایان جنگ و شکلگیری دنیای دوقطبی، بهویژه با توجّه به فضای جنگ سرد، دو کشور که اینک متحد آمریکا بهحساب میآمدند درصدد برقراری روابط صمیمانه برآمدند. بنا به همین ملاحظات، روابط خود را در چارچوب توافقنامههایی مانند پیمانهای بغداد، سنتو و سازمان همکاری عمران منطقهای (RCD) توسعه دادند و توسعۀ روابط فرهنگی را هم در دستور کار قرار دادند. در سال 1959 م. / 1337 ه.ش. یک قرارداد فرهنگی بین طرفین به امضا رسید که چارچوب روابط فرهنگی دو کشور را مشخص کرد. در این دوره انجمنها و مؤسسههایی همچون انجمن دوستی ترکیه و ایران، انجمن دوستی و روابط فرهنگی ایران و ترکیه، انجمن دوستی و فرهنگ زنان ترک-ایرانی، انجمن دوستداران همکاری عمران منطقهای، با ابتکار برخی از دولتمردان، روشنفکران و بازرگانان برجسته به منظور بهبود و پیشرفت روابط فرهنگی دو کشور تأسیس گردید. هدف این مقاله بررسی روابط فرهنگی بین ایران و ترکیه در دورۀ محمدرضا پهلوی با تکیه بر انجمنها و مؤسسههای فرهنگی است؛ و با روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس منابع اسنادی و کتابخانهای نوشته شده است. این مقاله برای نخستین بار، به طور همزمان از اسناد ایرانی و ترکی و نیز پژوهشهای انجامشده در هر دو زبان، به شکل گسترده استفاده کرده استhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98879_b1b2fe160484f724f4c0b2f22bd931d3.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920A reflection on the evolution of the position of vizarg Framadar in the Sassanid eraتأملی بر سیر تحول منصب وزرگفرمذار در عصر ساسانی2232519888110.22059/jhss.2024.378850.473726FAابوالفضلمحمد کریمیگروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهرانجوادهرویدانشیار گروه تاریخ دانشگاه علوم و تحقیقات تهرانمیرزا محمدحسنیاستادیار گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرودJournal Article20240506Among the distinguished positions of the Sassanid Empire was the Grand Vizier, which is mentioned in the sources with the titles of Vezrag Farmadhar, Hazarbad and Darandarzbz. Vizarg Farmadhar was often chosen by the king from among the members of noble families and was in charge of the administrative organization. In the sources, it is in the era of Ardeshirbabkan that Abrasam Nami is mentioned in the guise of a minister. Abrasam's protection of Ardashir's throne and the command of the Sassanid army during the king's absence have led some researchers to refer to Abrasam with the title of Vizarg Farmadhar, and hence attribute the creation of the mentioned position to the era of Ardashir, the founder of the Sassanid Empire. In addition, the non-mention of the position of Minister of Foreign Affairs in some sources, such as Ardeshir Babkan's record and Tenser's letter, has led some, such as Bartheld, to mention the abolition of the position of Minister of Foreign Affairs in the last years of the Sassanid era. This is despite the fact that the beliefs put forth by the aforementioned researchers are contrary to some historical reports and inscriptional evidence. Therefore, in the present article, the evolution of the position of Vizarg Farmadar in different periods of the Sassanid era has been analyzed with the benefit of library sources and inscriptional evidence, and in a descriptive-analytical way. The findings of this research indicate that, in the first years of the Sassanid Empire, a position with the title of Vizarg Farmadhar was not common, and the mentioned position was first established in the fifth century AD and during the era of the Yazdgerdikm dynasty in order to develop administrative organizations and better provision. Omur was created and was the official title of grand vizier until the end of the Sassanid eraاز جمله مناصب ممتاز شاهنشاهی ساسانی وزیر بزرگ بود، که در منابع از آن، با القاب، وزرگفرمذار، هزاربد و دراندرزبذ یاد شده است. وزرگفرمذار اغلب از بین اعضای خاندانهای نژاده، اصیل و از سوی پادشاه برگزیده میشد و ریاست تشکیلات اداری را برعهده داشت. در منابع، نخستینبار در عصر اردشیربابکان است که از ابرسام نامی، در کسوت وزیر یاد شده است. حفاظت ابرسام از تختگاه اردشیر و فرماندهی سپاه ساسانی به هنگام غیبت پادشاه، موجب شده تا برخی از محققان، از ابرسام با لقب وزرگفرمذار یاد کنند، و از این رو، ایجاد منصب مذکور را به دوران اردشیر، بنیانگذار شاهنشاهی ساسانی نسبت دهند. افزون بر این، عدم ذکر منصب وزرگفرمذار در برخی منابع، نظیر کارنامه اردشیر بابکان و نامه تنسر، موجب شده تا برخی نظیر بارتلد، از منسوخ شدن منصب وزرگفرمذار در سالهای پایانی عصر ساسانی یادکنند. این در حالی است که باورههای مطرح شده از طرف محققین مذکور، مغایر با برخی گزارشهای برجای مانده تاریخی و شواهد کتیبهای است. از این رو در نوشتار حاضر، سیر تحول منصب وزرگفرمدار در ادوار مختلف عصر ساسانی، با سود جستن از منابع کتابخانهای و شواهد کتیبهای، و به روش توصیفی- تحلیلی مورد واکاوی قرار گرفته است. یافتههای این پژوهش حکایت از آن دارد که، در سالهای نخستین شاهنشاهی ساسانی، منصبی با عنوان وزرگفرمذار متداول نبوده و منصب مذکور نخستین بار، در سده پنجم میلادی و در عصر پادشاهی یزدگردیکم به جهت توسعه تشکیلات اداری و تمشیت بهتر اُمور ایجاد شده و تا پایان عصر ساسانی لقب رسمی وزیربزرگ بوده است.https://jhss.ut.ac.ir/article_98881_144f72de3a811150da4b5b800881fb09.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240722Four Eras of Sinology in Islamic Iran history; from the Advent of Islam up to the Islamic Revolution of 1979چهار مقطع چین شناسی در تاریخ ایران دوره اسلامی؛ از ورود اسلام تا انقلاب اسلامی 13572532829891510.22059/jhss.2024.376209.473707FAسیدعلیمزینانیاستادیار گروه تاریخ، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایرانJournal Article20240506Among various civilizational categorizations ever suggested, the Eastern-Western category is one the most accepted stereotypes. In the Eastern side of human civilization, without any doubt Iran and China, enjoying unique historical continuity, were indispensable pivots whose relations possessed meaningful connotations to the human civilization universally. Multiple authors have long investigated into the developments of Irano-Chinese relations yet the very matter of knowledge on China among the Iranians has not been individually studied so far. Thus, concentrating on the issue of the Iranian’s knowledge on China, this paper aims to trace out the stream of this knowledge down to the present day. To achieve to the mentioned end this study has employed “Historism” as its methodological approach for tracing, periodization and conceptualizing the developmental course of the Iranian’s knowledge on China. Our findings illustrate that the developmental course can be sequenced as follows: the era of Mythic-Epic Knowledge (the 7th to 14th centuries) where prominent classic authors like Tabari, Bal’ami or Dinwari display China as a far and powerful land in which all stuffs exist in its utopian perfection. The era of Interactive-Communicative Knowledge (the 14th to 16th centuries) where The Ilkhanid acknowledged the Chinese Ming dynasty as their elder brother. Books of Khawja Rashid al-Din Fazlallah, Bonakati, and Zakaria Qazvini contain firsthand information conveyed by the Chinese officials who visited Iran. The era of Reading Knowledge (the 19th to the first half of 20th century) where all authors owed to the western books and press all what they knew about China. Finally, the era of Academic Knowledge (the second half of 20th century) where following the establishment of modern state in the two countries and the inception of diplomatic dealings between them, the knowledge on China in Iran entered into the academic atmospheres and proceeded by figures like Abbas Iqbal, Ali Mazaheri and Abbas Tashakkoriدر میان انواع گوناگون تقسیمبندی تمدن بشری، تقسیمبندی به دو حوزه شرقی و غربی یکی از پذیرفته شدهترین الگوهاست. در حوزه شرقی تمدن بشری بیتردید ایران و چین دو وزنه اصلی به شمار میآیند که از تداوم تاریخی کم نظیری برخوردارند و چگونگی روابط آنها دارای پیامدهای اساسی برای کلیت تمدن بشری بوده است. بررسی تحولات روابط ایران و چین در طول تاریخ این دو کشور مورد توجه پژوهشهای متعددی بوده اما موضوع کیفیت شناخت از چین در میان ایرانیها تا به حال مورد توجه مستقل قرار نگرفته. این پژوهش با تمرکز بر موضوع کیفیت شناخت ایرانیها از چین در تاریخ ایران دوره اسلامی، به دنبال ترسیم سیر تحولی این شناخت در دورههای مختلف تاریخی است. برای دست یافتن به این هدف پژوهش حاضر با اتکا بر رهیافت «تاریخگرایی» خواهد کوشید سیر تحولی شناخت ایرانیها از چین را به عنوان یک پدیده منفرد تاریخی ردیابی و برهه بندی و مفهومپردازی کند. یافتههای پژوهش حاضر حاکی از آن است که سیر تحولی شناخت ایرانیها از چین را میتوان به چهار مقطع مختلف تقسیم کرد؛ شناخت حماسی-اسطورهای (قرون اول تا هفتم ق)؛ شناخت تعاملی-ارتباطی (قرون هفتم تا یازدهم ق)؛ شناخت مطالعاتی (نیمه دوم قرن دوازدهم و نیمه اول قرن سیزدهم ق)؛ شناخت دانشی (قرن چهاردهم ش)https://jhss.ut.ac.ir/article_98915_173590b1b713f97ae33e78e867247a7e.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهرانپژوهشهای علوم تاریخی2251-925416120240920The Introduce of he Manuscript of "Majmū'e-ye Munsha'āt-e Men Natāyeje Afkār-e Afādhel-e Nāmdār" and Reread the Decrees Concerning the Maintenance of Sheikh Mohammad Abi Najm's Mausoleumمعرفی نسخه خطی «منشأت مِن نتایج افکار افاضلِ نامدار» و بازخوانی «حُکمِ شیخوخیتِ بقعۀ منورۀ کاکا محمدِ ابی نجم قدّس سرّه»2833069892610.22059/jhss.2024.378042.473720FAمحمدباقروثوقیاستاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران،ایرانمحمدابونجمیگروه فنی کشاورزی، دانشکده ابوریحان، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20240615The manuscript of "Majmū'e-ye Munsha'āt-e Men Natāyeje Afkār-e Afādhel-e Nāmdār" is a collection of letters and decrees of the 8th and 9th centuries of 15<sup>th</sup> A.H/16th A.D, which has not been introduced until now.The aim of this paper is to introduce this manuscript, reciting one of its important decrees on the subject of Shaikh Mohammad Abunajm's mausoleum´s maintanance, one of the mystics of the 8th century A.H/14th A.D in Khonj.This manuscript was written in 886 A.H/1481A.D, consisting of original and first-hand documents, shedding light on the developments of Fars and Kerman regions during those periods. After analyzing the content and dating some of decrees and letters, one of its decrees concerning the maintenance of Sheikh Mohammad Abi Najm's mausoleum is re-examined. Following his death, his mystic sect was known as Kākā'iyeh or Shamsiyeh, continued to play as a significant role in promoting social unity. This document confirms the influence of the Shiraz government in Khonj during the 9th century AH/15th A.D. According to the literary and historical importance of this decree and in fact its full text has not been published yet, it is reread and explained for the first time. Finally, the Kākā'iyeh or Shamsiyeh Mystic sect and the architecture of Sheikh Mohammad Abi Najm's mausoleum are introduced. Evidence shows that some letters and decrees in this manuscript contain historical information that can not be find in other sources. Therefore the main titles of letters and decrees are mentioned in order in this paper. The peoples and places introduced in this collection have also been identified by historical sources. Most of these letters and decrees were written in the historical period of the 8th and 9th centuries AH /15th and 16th A.D. During these two centuries, Fars and Kerman states have witnessed many incidents. The details of some of them are reflected in these sources نسخه خطی «مجموعه منشأت من نتایج افکار افاضل نامدار» مجموعهای از نامهها و احکام سدههای هشتم و نهم هجری/ پانزدهم و شانزدهم میلادی است که تاکنون معرفی نشده است. این مقاله با هدف معرفی این نسخه خطی و بازخوانی یکی از احکام مهم آن با موضوع شیخوخیت بقعه شیخ محمد ابی نجم از عرفای سده هشتم هجری/چهاردهم میلادی در شهر خنج نوشته شده است. نسخه خطی «مجموعه منشأت من نتایج افکار افاضل نامدار» در سال 886 قمری کتابت شده و شامل نامهها، مناشیر، احکام و اسنادی اصیل و دست اول از تحولات ایالت فارس و کرمان در سدههای هشتم و نهم هجری محسوب میشود. پس از بررسی محتوایی و تاریخگذاری برخی از نامهها، به بازخوانی یکی از احکام آن مربوط به سرپرستی و تولیت بقعه شیخ محمد ابی نجم پرداخته میشود. طریقت وی پس از مرگش به نام «کاکائیه» یا «شمسیه» مشهور شده و نقش مؤثر خویش را همچنان به عنوان عامل وحدت اجتماعی در منطقه گرمسیرات فارس ایفا مینماید. حفظ نفوذ حکومت شیراز در خنج در سده نهم هجری نیز به وسیلۀ این سند تأیید میشود. با توجّه به اهمیّت این حکم از لحاظ ادبی و تاریخی و اینکه تاکنون متن کامل آن منتشر نشده به بازخوانی و تشریح آن پرداخته و در انتها طریقت شمسیّه-کاکائیه و معماری بقعه شیخ محمد ابی نجم به اختصار معرفی میشود. شواهد نشان میدهد که برخی از نامهها و احکام موجود در این نسخه خطی، در بردارنده اطلاعات تاریخی است که در دیگر منابع موجود نیست. از این رو در این مقاله عناوین اصلی نامهها و احکام به ترتیب ذکر شده است. افراد و اماکن معرفیشده در این مجموعۀ منشأت نیز با استفاده از منابع تاریخی مورد شناسایی قرار گرفتهاند. بیشتر این نامهها و احکام در دوره تاریخی سدههای هشتم و نهم هجری/پانزدهم و شانزدهم میلادی نوشته شده است. طی این دو سده، ایالت فارس و کرمان شاهد حوادث بسیاری بوده است که جزییات برخی از آن در این منشأت منعکس شده استhttps://jhss.ut.ac.ir/article_98926_ee70476a1195658aa2cb0e7c2971e130.pdf