نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مبینا محمودیان ¹
• محمدرضا حاجی آقابابایی ²

¹ دانشجوی ارشد دانشگاه علامه طباطبایی

² گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

از آغاز شکل‌گیری روزنامه در ایران، یکی از موضوعاتی که به صورتی پررنگ به آن پرداخته‌شده‌است، انتشار مطالبی با محتوای تاریخی است. مطالب تاریخی منتشرشده در مطبوعات بازتاب‌دهنده‌ی نگرش جامعه نسبت به مسائل تاریخی است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و طبقه‌بندی محتوای تاریخی مطبوعات ایران از آغاز انتشار تا پایان عصر قاجار و با رویکردی توصیفی‌ ـ تاریخی انجام شده‌است. بررسی ۲۲۶ نشریه از دوره قاجار نشان‌دهندة انتشار ۲۲۷ مطلب تاریخی است؛ رقمی که بیانگر جایگاه مطالب تاریخی در گفتمان مطبوعاتی آن دوره است. مطبوعات در دوره‌ای که جامعه ایران با تحولات سیاسی و فکری نوظهور مواجه بود، نقشی آموزشی و روشنگرانه‌ای ایفا می‌کردند و تاریخ ابزار مؤثری برای ارتقای آگاهی عمومی و مشروعیت‌بخشی به اصلاحات سیاسی و اجتماعی به شمار می‌رفت. بازخوانی گذشته تاریخی در آن دوره به‌عنوان راهکاری برای تقویت هویت ملی و مقابله با تهدیدهای خارجی تلقی می‌شد و مطبوعات با برجسته‌سازی میراث تاریخی، در ایجاد انسجام فرهنگی نقش فعالی ایفا می‌کردند؛ افزون بر این، جذابیت موضوعات تاریخی به افزایش شمار مخاطبان و تقویت بنیه اقتصادی نشریات کمک می‌کرد. برآیند این عوامل سبب شد که مطبوعات ایران در دوره قاجار طیفی گسترده و متنوع از محتوای تاریخی را تولید کنند و در شکل‌دهی حافظه تاریخی جامعه تأثیرگذار باشند.

کلیدواژه‌ها

• تاریخ
• مطبوعات
• قاجاریه
• محتوای تاریخی
• پاورقی‌نویسی

موضوعات

• تاریخ

عنوان مقاله [English]

Historical Content in Qajar-Era Iranian Press

نویسندگان [English]

• Mobina Mahmoudian ¹
• Mohammadreza Hajiaghababaei ²

¹ “Master’s student at Allameh Tabataba’i University”

² Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran

چکیده [English]

From the very emergence of newspapers in Iran, one of the most prominent thematic areas they addressed was the publication of texts with historical content. The historical materials that appeared in the press functioned as reflections of society’s attitudes toward historical issues. This study, conducted with a descriptive–historical approach, aims to identify and classify the historical content of Iranian periodicals from their inception up to the end of the Qajar era.

An examination of 226 periodicals published during the Qajar period reveals the presence of 227 historical texts, figures that underscore the significance of historical writing within the journalistic discourse of that time.

In an era when Iranian society was encountering emerging political and intellectual transformations, the press served an educational and enlightening role, and history functioned as an effective tool for raising public awareness and legitimizing political and social reforms. Revisiting the historical past was regarded as a means of strengthening national identity and confronting external threats, and the press, by highlighting Iran’s historical heritage, actively contributed to fostering cultural cohesion. Moreover, the inherent appeal of historical topics increased readership and supported the financial sustainability of periodicals. Collectively, these factors enabled the Qajar-era Iranian press to produce a broad and diverse range of historical content and to play an influential role in shaping the society’s historical memory.

کلیدواژه‌ها [English]

• history
• Qajar-era
• press
• historical content
• serialized publication