نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فرشید نوروزی ¹
• حمیدرضا آریانفر ²

¹ دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

² استادیار، بنیاد ایرانشناسی، تهران، ایران

چکیده

این پژوهش به بررسی مصارف و انواع موقوفات صاحب‌منصبان مازندران در دوره قاجار با تحلیل کیفی اسناد می‌پردازد. هدف، درک جامعی از تعداد، نوع، اهداف و نیات واقفان است.صاحب‌منصبان واقف شامل ۴ سرتیپ، ۳ سردار، ۳ خان، ۲ بیگلربیگی، ۱ کلانتر و ۱ مستوفی بودند. موقوفات متنوع شامل زمین، کاروان‌سرا، دکان، مراتع، باغ، قنات، قهوه‌خانه، قلعه و عمارت بود که نشان از استفاده واقفان از دارایی‌های گوناگون دارد. مصارف نیز شامل برگزاری مراسم عزاداری، تأمین هزینه‌های زندگی اولاد واقف، کمک به فقرا، سادات و مساکین و امور خیریه و عام‌المنفعه بود که نشان از توجه به نیازهای مختلف جامعه و اعتقادات مذهبی دارد.توزیع زمانی وقف‌ها به این صورت است: ۳۶ درصد دوره ناصری، ۵۰ درصد مظفرالدین‌شاه و ۱۴ درصد احمدشاه. اوج فعالیت وقف در دوره مظفرالدین‌شاه بوده است. از نظر جغرافیایی، وقف‌نامه‌ها مربوط به صاحب‌منصبان ساری، نور، بارفروش، آمل، بلده، سوادکوه و بندپی است. تعداد وقف‌نامه‌ها به ترتیب ۴، ۴، ۲، ۱، ۱، ۱ و ۱ مورد است. تمرکز بیشتر در ساری و نور نشان‌دهنده اهمیت این شهرها در آن دوره است.در مجموع، صاحب‌منصبان مازندران نقش مهمی در توسعه سنت وقف داشتند و با وقف دارایی‌های متنوع، به رفع نیازهای جامعه کمک می‌کردند. تنوع نوع موقوفات، مصارف و توزیع زمانی و مکانی، تصویری جامع از وضعیت وقف در این دوره و منطقه ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

• دورة قاجار، ایالت مازندران،
• وقف،اسناد موقوفات، صاحب‌منصبان

موضوعات

• تاریخ

عنوان مقاله [English]

Analysis of the Endowment Documents of State Officials of Mazandaran Province during the Qajar Era

نویسندگان [English]

• farshid noroozi ¹
• Hamidreza Aryanfar ²

¹ Ph.D. in Iranian Islamic History, Payam Noor University, Tehran, Iran.

² Assistant Professor, Iranian Studies Foundation, Tehran, Iran

چکیده [English]

This research, aiming to investigate the types and uses of endowments (waqf) established by dignitaries in Mazandaran Province during the Qajar era, analyzes the content of related documents. The primary focus is on qualitative content analysis to achieve a comprehensive understanding of the number, type, aims, and intentions of the endowers.This study identified the donating dignitaries in Mazandaran Province as including 4 Brigadier Generals (Sartip), 3 Sardars, 3 Khans, 2 Beyglarbegis, 1 Kalantar (Chief), and 1 Mostofi (Accountant). The endowments established by these dignitaries were highly diverse, encompassing land, caravanserais, shops, pastures, gardens, aqueducts (qanat), coffee houses,fortresses,and mansions. This diversity demonstrates the endowers’ use of various assets for waqf purposes. The designated uses for these endowments were also varied, including holding mourning ceremonies, providing living expenses for the endower's descendants, assisting the poor, Sayyids (descendants of the Prophet), and the needy, and performing charitable and public welfare activities. This breadth of uses reflects the endowers' attention to various dimensions of societal needs, as well as their religious beliefs. In terms of the time frame, the distribution of endowments established by these dignitaries is as follows: 36% belong to the Naseri era, 50% to the Mozaffaredin Shah era, and 14% to the Ahmad Shah era.

کلیدواژه‌ها [English]

• Qajar era
• Waqf
• Mazandaran Province
• endowment documents (Waqf documents)
• dignitaries