ابعاد نفتی بحران سوئز و پیامدهای آن بر صنعت نفت خلیج فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه تاریخ دانشگاه شیراز

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه شیراز

چکیده

با پایان­گرفتن جنگ جهانی دوم، احساسات ضد­استعماری و اندیشه­های ملی­گرایانه، بسیاری از کشورهای جهان سوم را دربرگرفت. برخی کشور­های خاورمیانه و خلیج فارس نیز در این مقطع تلاش کردند تا با رفع سیطره و امتیازات انحصاری بیگانگان، مدیریت منابع طبیعی و سرمایه­های ملی خویش را عهده­دار شوند. نهضت ملی­شدن نفت ایران به رهبری دکتر مصدق در آغاز دهة 1950 با واکنش شدید دولت­های بریتانیا و ایالات متحده روبه­رو شد و به این ترتیب، حساسیّت غرب دربارة منابع نفتی خلیج فارس بر همگان آشکار شد. چند سال بعد، مساعی جمال عبدالناصر مصری برای ملی­ساختن کانال سوئز، دخالت نظامی غرب و اخلال در جریان انتقال نفت خلیج فارس به اروپا را به دنبال داشت. اگرچه دولت­ها و شرکت­های نفتی غربی توانستند با برنامه­ریزی دقیق و تدارکات گسترده بحران نفتی حاصل از جنگ سوئز را پشت سر بگذارند، اما اندیشه­ها و اقدامات مصدق و ناصر آثار ماندگاری بر صنعت نفت خلیج فارس برجای نهادند. در این مقاله ضمن اشاره به اهمیّت کانال سوئز در انتقال نفت خلیج فارس به اروپا، تدابیر اتخاذشده برای تأمین نفت موردنیاز غرب طی بحران سوئز و پیامد­های بین­المللی و منطقه­ای این بحران بر مسائل نفتی خلیج فارس بررسی می­شود.
 
 

کلیدواژه‌ها


ساتن، الول،  نفت ایران، ترجمة رضا رئیس طوسی، تهران، صابرین، 1372.

سرکیس، نیکلا،  نفت تنها و آخرین شانس خاورمیانه، ترجمة ارسلان ثابت سعیدی، تهران،  امیرکبیر، 1363.

علم، مصطفی،  نفت، قدرت و اصول، ترجمه غلامحسین صالحیار، چاپ 2، تهران، اطلاعات، 1393.

فرزام، محمد، بحران کانال سوئز و اثرات آن در کشورهای عربی خاورمیانه، تهران، دانشگاه تهران، 1355.

نجاتی، غلامرضا، در کنار پدرم؛ مصدق (خاطرات دکتر غلامحسین مصدق)، چاپ4، تهران، رسا، 1393.

هیکل، محمد حسنین،  بریدن دم شیر، ترجمة حسین ابوترابیان، تهران، اطلاعات، 1367.

یرگین، دانیل،  تاریخ جهانی نفت از 1945 تا 1991 میلادی، ترجمة غلامحسین صالحیار،  تهران، اطلاعات، 1394.

Abdelrehim, Neveen; Maltby, Josephine; Toms, Steven, “Narrative reporting and crises: British Petroleum and Shell, 1950–1958”, Accounting History, May2015; vol. 20, 2: pp. 138-157, SAGE publications, Australia, first published on December 30,2014.

Adams, Michael, Suez and after, Boston: Beacon Press, 1969.

Bamberg, J., British petroleum and global oil, 1950-1957, Cambridge: Cambridge University Press, 2000.

British Parliamentary Papers, House of Commons, vol.233, col. 2047, 23         December 1929.   

Israeli, Ofer, »Twilight of Colonialism: Mossadegh and the Suez Crisis«, Middle East Policy Council Journal, spring/2013, volume XX, Number 1, 2-8.

Little wood, J., The Stock Market: 50 years of capitalism at work, London: Financial Times, Pitman Publishing, 1998.

Louis, William R, Ends of British Imperialism: The Scramble forEmpire, Suez and Decolonization, London: I.B. Tauris, 2006.

Robertson, Terence, Crisis: The inside story of the Suez conspiracy, London: William Clowes and sons Ltd, 1964.

Stephens, Robert, Nasser, A political biography, London: The Penguin Press, 1971.