معمای برآمدن داریوش بزرگ؛ مقایسة روایت‌های ایرانی و یونانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموختة کارشناسی ارشد تاریخ دانشگاه تهران

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران

چکیده

در حالی که بیش از هشتاد سال از چاپ مقالات و کتاب اومستد می­گذرد، فرضیة مشهور او که بنا بر آن ادعای داریوش در سنگ‌نبشتۀ بیستون، مبنی بر قتل بردیا به دست کمبوجیه و غصب پادشاهی از سوی مغی به نام گئومات، دروغ بوده است، نه کاملاً پذیرفته و نه رد شده است. در اینجا تلاش می­شود الگوهای ادبی و سیاسی متداول در شرق نزدیک باستان در کتیبه­نویسی و مقایسة آن با تاریخ یونانی برای راستی­آزمایی ادعاهای داریوش و تردیدهای شکاکان بررسی شود. روش ما در اینجا بازشناسی احتمال تأثیر پروپاگاندای دولت هخامنشی بر تاریخ‌نگاری یونانی و بررسی تأثیر مثبت یا منفی تناقضات و گزافه‌های موجود در تواریخ یونانی بر اعتبار گزارش بیستون است. بر پایۀ این پژوهش به نظر می‌رسد ایرادات منطقی ماجرا بیشتر به گزارش‌های یونانی برمی‌گردد تا به بیستون. در مقام مقایسه نیز، روایت ایرانیِ ماجرا منطقی‌تر و پذیرفتنی‌تر به ‌نظر می‌رسد. تناقض میان منابع یونانی و بیستون به جای آنکه کلیّت داستان را غیرتاریخی بشناساند، دلیلی ا‌ست بر اینکه روایت‌های یونانی، نتیجة پروپاگاندای دولتی نبود و یونانیان از منابعی پراکنده و مستقل بهره برده بودند. همچنین روشن گشت که سنگ‌نبشتۀ بیستون را باید جلوه‌ای از سنت ادبی و حماسی در ادامة الگوهای مذهبی ایرانی و سیاسی میان­رودانی دانست.

کلیدواژه‌ها


بادامچی، حسین، فرمان کورش بزرگ، نگاه معاصر، تهران، 1392.

بریان، پی‌یر، امپراتوری هخامنشی، ترجمه ناهید فروغان، تهران، قطره، 1381.

داندامایف، محمد، ایران در زمان نخستین شاهنشاهان هخامنشی، ترجمه روحی ارباب، تهران، علمی و فرهنگی، 1386.  

دریایی، تورج،“A Contribution on Mithra's Role in the Armenian, Iranian and the Roman Wolrd”، تا به خورشید به پرواز برم: یادنامة دکتر حمید محامدی، به‌اهتمام کتایون مزداپور و هایده معیری، تهران، کتاب روشن، 1389.

دیاکونوف، ایگور میخایلویچ، تاریخ ماد، ترجمه کریم کشاورز، تهران، علمی و فرهنگی، 1391.

روشن‌ضمیر، بهرام، «داریوش بزرگ و شورش سرزمین‌ها: استقلال‌طلبی یا خون‌خواهی بردیا؟»،  جندی‌شاپور، سال 3، ش 10، تابستان 1396.

کتسیاس، پرسیکا: داستان‌های مشرق‌زمین، لوید لولین جونز و جیمز رابسون، ترجمة فریدون مجلسی، تهران، تهران، 1390.

کوک، جیمز امانوئل، «ظهور هخامنشیان و تاسیس امپراتوری»، در: تاریخ ایران کمبریج، ترجمة تیمور قادری، تهران، مهتاب، 1390.

کورت، آمِلی، هخامنشیان، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران، ققنوس، 1391.

لوکوک، پیر، کتیبه‌های هخامنشی، ترجمه نازیلا خلخالی، تهران، فرزان روز، 1389.

مجمل‌التواریخ و القصص، تصحیح ملک‌الشعرا بهار، تهران، کلاله خاور، 1318.

هینتس، والتر، داریوش و پارسها، ترجمة عبدالرحمان صدریه، تهران، امیرکبیر، 1388.

Aeschylus, Aeschylus, with an English translation by Herbert Weir Smyth, Ph.D. In: two volumes. Persians. Cambridge, MA. Harvard University Press,1926.

Armayor, O, "Herodotus' Catalogues of the Persian Empire in the Light of the Monuments and the Greek Literary Tradition", Transactions of the American Philological Association (1974-78), 108, 1-9, 1978.

Asheri, David, Alan Lloyd and ‎Aldo Corcella, A Commentary onHerodotus, Oxford university press, 2007.

Balcer, Jack. Marthin, "Ancient epic conventions in the Bisitun text". in Achaemenid History VIII, Edited by Heleen Sancisy Weerdenburg, Kurt and Margaret Cool Root, Leiden, 257-264, 1994.

Bickerman, E.J & H, Tadmor, "Darius I, Pseudo–Smerdis and the magi", Athenaeum,  N.S. 56, 1978, pp. 239-61, 1978.

Boyce, Mary, "The Religion of Cyrus the Great," in Achaemenid History IIIMethod and Theory, Edited by Amelie Kuhrt and Heleen Sancisi-Weerdenburg, Leiden, 15-31, 1988.

Bradley, D. L, Dictionary of Iran: A Shorter Encyclopedia, Raleigh: Lulu.com, 2016.

Brannan, Patrick T, Herodotus and History, Fordham University Press, 1963.

Briant, Pier, "Gaumata", Encyclopædia Iranica, Vol. X, Fasc. 3, 333-335. Avilable at http://www.iranicaonline.org/articles/gaumata-, 2012.

Bae, Chul-Hyun, Comparative Studies of King Darius's Bisitun Inscription. Thesis in Harvard University, 2001. 

Cameron, G, "Darius and Xerxes in Babylonia", AJSL LVIII, Chicago, 1941.

Chong-Gossard,  K.O, "On the Teaching Aeschylus' Persians1". VCAA Bulletin VCE, VCAL and VET No, 43. , 2006.

Evans, J.A.S, "Oral Tradition in Herodotus", Herodotus, Explorer of the Past (Princeton 1991) 89-146, 1993.

Favorini, A, "History, Collective Memory, and Aeschylus' The Persians, Theatre Journal, 55(1), 99-111, 2003.

Feldman, Marian, H, Darius I and the Hereos of Akkad: Affect and Agency in the Bisitun Relief, Ancient Near Eastern, Art in Context. Studies in Honor of Irene J. Winter by Her Students, Edited by Jack Cheng and Marian H. Feldman, Leiden, Boston: Brill, 2007.

Hallock, Richard.T "one year of Darius I", journal of near eastern studies, 19, 1960.

Head, Ronan, "Assyria at Bisitun and the Universal Kingship of Darius I of Persia", in H. D. Baker, E. Robson and G. Zólyomi (eds.), Your Praise is Sweet. A Memorial Volume for Jeremy Black from Students, Colleagues and Friends (British Institute for the Study of Iraq: London), 117-124, 2010.

Helm, Peyton. R, "Herodotus' Mêdikos Logos and Median History", Iran, 19, 85-90, 1981.

Herodotus, History, Translated by Alfred Denis, Godley, Harvard University Press, 1975.

Hinz, Walter, "Zur Behistun-Inschrift des Dareios," ZDMG 96, 1942, 326-49, 1942.

Hirst, Gertrude Mary, Herodotus on tyranny versus Athens and democracy, Blackwell, 193).

Kirk, William. C, "Aeschylus and Herodotus", The Classical Journal, 51(2), 83-87, 1955.

Lewis, D.M, "Persians in Herodotus", in: The Greek Historians: Literature and History. Papers presented to A.E. Raubitschek, Saratoga, 101-117, 1985.

Luraghi, Nino, "Herodotus and Folktale". In: Herodotus: Volume 1: Herodotus and the Narrative of the Past. Edited by Rosaria Vignolo Munson, Oxford University Press, 2013.

Marquardt, Joseph, Untersuchungen zur geschichte von Eran II. Leipzig, 1905.

Momigliano, Arnoldo, "The Place of Herodotus in the History of Historiography", History,43(147), 1-13, 1958.

Momigliano, Arnoldo, "Greek Historiography", In: History and Theory, Vol. 17, No. 1 (Feb., 1978), pp. 1-28, 1978.

Murray, Oswyn, "Herodotus and Oral History", In: The Historian's Craft in the Age of Herodotus by Nino Luraghi. Oxford ; New York : Oxford University Press, 2001.

Nylander, C,  Achaemenid Imperial Art, in Larsen, M.T. (ed.), Power and Propaganda: a Symposium of Ancient Empires, Copenhagen: 345–59, 1979.

Olmstead, Albert, History of the Persian Empire: Achaemenid Period, George G. Cameron. University of Chicago Press, Chicago, Ill, 1948.

Olmstead, Albert, "Darius and His Behistun Inscription", The American Journal of Semitic Languages and Literatures, Vol. 55, No. 4. 392-416, 1938.

Podlecki, Anthony J. and Oliver Taplin, "Aeschylus, Greek Dramatist". in Britannica Encyclopaedia. www.britannica.com, 2016.

Poebel, Arno. "Chronology of Darius' First Year of Reign", The American Journal of Semitic Languages and Literatures, 55(2), pp. 306-314, 1938.

Poebel, Arno, "The Duration of the Reign of Smerdis, the Magian, and the Reigns of Nebuchadnezzar III and Nebuchadnezzar IV", The American Journal of Semitic Languages and Literatures, vol. 56, no. 2, 121–145, 1939.

Pongratz-Leisten, B, "“Lying king” and “false prophet”: the intercultural transfer of a rhetorical device within ancient Near Eastern ideologies", in: Panaino, A./Pettinato, G. (eds), Ideologies as Intercultural Phenomena, Melammu Symposia 3, Milan: 215–44, 2000.

Powell, Enoch, "Notes on Herodotus II", Classical Quarterly, 29 (3-4): 150- , 1935.

Prašek, Justin V, "Geschichte der Meder und Perser bis zur Makedonischen Eroberung", Revue des Études Grecques, Volume 23,  Numéro 105, 1910.

Rollinger, Robert "The relief at Bisitun and its Ancient Near Eastern Setting: Contextualizing the visual vocabulary of Darius triumph over Gaumata", in: C. Binder et al. (Hg.), Diwan. FS Wiesehöfer, Duisburg: Wellem Verlag, pp.5-51, 2016.

Runion, Meredith. L, The History of Afghanistan (The Greenwood Histories of the Modern Nations. Westport: Greenwood, 2007.

Schmitt, Rudriger, The Bisitun Inscriptions of Darius the Great, Corpus Inscriptionum Iranicarum. London: School of Oriental and Africal Studies, 1991.

Schmitt, Rudriger, Die altpersischen Inschriften der Achaimeniden, Reichert Verlag Wiesbaden, 2009.

Skjærvø, Prods Oktor, "The Achaemenids and the Avesta," in: Birth of the Persian Empire, Idea of Iran, Vol.1, Edited by Vesta Sarkhosh Curtis and Sarah Stewart. London and New York. 52-84, 2005.

Shahbazi, Alireza Shapur,"Aryandes". Encyclopaedia Iranica Vol. II, Fasc. 7, pp. 683-684. Available at http://www.iranicaonline.org/articles/aryandes-achaemenid-satrap-of egypt, 1987.

Shahbazi, Alireza Shapur, "The one year of Darius I re-examined". SOAS. Vol.35. No.3.pp. 609-14, 1972.

Tadmor, H, "History and ideology in the Assyrian royal inscriptions", in Fales, F.M. (ed.), Assyrian Royal Inscriptions: New Horizons in Literary, Ideological, and Historical Analysis. Papers of symposium held in Cetona (Siena), June 26–28, Rome: 13–33, 1980.

Thomson, J. A. K, The Art of the Logos, London, George Allen & Un- win, Ltd,1935. 

Wells, J, "Herodotus and Athens", Classical Philology, 23(4), 317-331,1928.

Wells, J, Studies in Herodotus, Blackwells, 1923.

Winter, Irenne, "The Stele of the Vultures and the Beginning of Historical Narrative in the Art of the Ancient Near East", In Picturing Science, Producing Art, ed. C. A.Jones and P. Galison, London and New York: Routledge, 55-77, 1985.

Xenophon, Cyropaedia, Translated by Eev. J. S. Watson, M.A., REV. Henry Dale. New York. William Clowes and Sons, 1893.

Zawadzki, Stefan, "Bardya, Darius and Babylonian Usurpers in the light of the Bisitun Inscription and Babylonian Sourses." In: Archaologische Mitteilungen Aus Iran. Band 27.1996. pp.127-147, 1994.