حمید حاجیان پور؛ خلیل صالحی
چکیده
تجارت بینالمللی در قرن شانزدهم میلادی شاهد تغییرات ژرفی بود که شکلگیری کمپانیهای تجاری و کشف راههای دریایی جدید را میتوان از مصادیق بارز آن دانست. یکی از نخستین کمپانیهایی که در این قرن موجودیت ...
بیشتر
تجارت بینالمللی در قرن شانزدهم میلادی شاهد تغییرات ژرفی بود که شکلگیری کمپانیهای تجاری و کشف راههای دریایی جدید را میتوان از مصادیق بارز آن دانست. یکی از نخستین کمپانیهایی که در این قرن موجودیت یافت و توانست راه دریایی جدیدی را به تجارت بینالمللی بگنجاند، کمپانی مسکوی بود. این کمپانی همچنین موفق شد نخستین مناسبات تجاری و دیپلماتیک مستقیم میان انگلستان و ایران را از مسیر دریاهای شمالی و روسیه منعقد کند. اما بعد از دو دهه فعالیت کمپانی در ایران عصر صفوی، این مؤسسۀ بازرگانی از ادامۀ فعالیتهای تجاری در ایران صرفنظر کرد و جوامع تجاری انگلستان، ارتباط با ایران را از مسیرهای دیگری پیگیری کردند. این پژوهش به دنبال پاسخ به این مسئله است که چرا کمپانی انگلیسی مسکوی از استمرار تجارت با ایران از طریق دریایی شمال و روسیه صرفنظر کرد و چه عواملی در اتخاذ چنین تصمیمی مؤثر بودند. این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای به دنبال بررسی علل قطع روابط تجاری میان ایران و انگلستان در نیمۀ دوم قرن شانزدهم میلادی برای برههای از زمان است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که مناسبات سیاسی میان دولتهای صفوی، عثمانی، روسیه و انگلستان با یکدیگر و نتایج ناشی از آن مانند جنگها، صلحها، رقابتها و تیرگی روابط میان آن دولتها تأثیرات سوئی بر عملکرد کمپانی گذاشت. شرایط جغرافیایی و امنیتی حاکم بر مسیر مورد استفادۀ کمپانی نیز موانع عدیدهای را بر سر راه بازرگانان انگلیسی ایجاد میکرد. علاوه بر عوامل مذکور، تجار انگلیسی پس از پشتسرگذاشتن این مشکلات و سختیها، خود را با رقبای کهنهکار و پرتجربهای مانند ترکها، ونیزیها و ارامنه در بازارهای ایران مواجه میدیدند. مجموع این موانع مدیران کمپانی مسکوی در لندن را به ترک تجارت با ایران از طریق راههای شمالی متقاعد کرد.
