پژوهش‌های علوم تاریخی

پژوهش‌های علوم تاریخی

کاربست نظریه «بحران» در علوم تاریخی: مطالعه موردی ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران آدمیّت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
فاطمه احمدوند
گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
10.22059/jhss.2025.386212.473758
چکیده
 


نظریه بحران اسپریگنز برای فهم اندیشه ­های سیاسی در قالبی از تقسیم متن اندیشه به گزاره­های معطوف به بحران، علل بحران، راه­حلّ بحران و جامعه آرمانی بدون بحران ارائه شده است. پژوهش حاضر با بهره­مندی از این نظریه تلاش دارد با شیوه­ای کتابخانه­ای و روش تحلیل مضامین به شناخت اندیشه حاکم بر کتاب ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران نوشته فریدون آدمیّت بپردازد. مفروض این پژوهش بر آن است که تاریخ­نگار اندیشه و جامعه حامل تحولات اندیشه، با تحلیل ­ها و انتخاب گزارش ­ها، عملاً در مقام یک نظریه­پرداز سیاسی عمل می­کند. از این رو، با تکیه بر اشتراک دو حوزه اندیشه سیاسی و تاریخ در تکیه بر متن، می­توان کتاب ایدئولوژی آدمیّت را از منظر نظریه اسپریگنز بازخوانی کرد. دستاورد این پژوهش نشان می­د هد که آدمیت نیز به مانند یک اندیشمند سیاسی در اثر خود قائل به وجود بحران در جامعه مورد روایت خویش بوده است. این بحران در اشکال سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بروز یافته بود و جامعه ایران در آستانه مشروطیت از آن رنج می­برد. آدمیت علل این بحران را در مطلقیت یعنی نبود حکومت قانون و بی‌بهره ماندن جامعه ایرانی از مجلس قانون­گذار و دولت کارآمد مبتنی بر قانون می­داند و مشروطیت را راه برون­رفت از آن با تکیه بر ایجاد مجلس قانون­گذار و برقراری دولت با تکیه بر روحیه ملیت ایرانی می­ داند. تحلیل مضامین اثر نشان می­ دهد که جامعه آرمانی مدّنظر آدمیت، جامعه ایرانی مدرن شده به سبک غربی بوده که در آن مفاهیم مردم، حقوق و آزادی مرجعیت یافته ساختاری مبتنی بر قانون، مجلس و دولت کارآمد کارکرد یافته باشند.
کلیدواژه‌ها
فریدون آدمیّت
توماس اسپریگنز
مشروطیت
نظریه بحران
موضوعات

عنوان مقاله English

Application of the Theory of "Crisis" in Historical Sciences: A Case Study of the Ideology of the Iranian Constitutional Movement by Adamiyat

نویسنده English

Fatemeh Ahmadvand
Department of History and Civilization of Islamic Nations, Faculty of Islamic Sciences and Researches, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
چکیده English

 


Spragens's theory of crisis is presented to understand political ideas in the form of dividing the text of thought into propositions focused on the crisis, the causes of the crisis, the solution to the crisis, and an ideal society without crisis. The present study, by utilizing this theory, attempts to understand the dominant thought in the book The Ideology of the Iranian Constitutional Movement written by Fereydoun Adamiyat, using a library method and the method of content analysis. The assumption of this study is that the historian of thought and society, which carries the changes in thought, practically acts as a political theorist by analyzing and selecting reports. Therefore, by relying on the commonality of both fields of political thought and history in relying on the text, it is possible to reread the Adamiyat's The Ideology from the perspective of Spragens' theory. The achievement of this study shows that Adamiyat, like a political thinker, also believed in the existence of a crisis in the society he narrated in his work. This crisis had manifested itself in political, social, and economic forms, and Iranian society was suffering from it on the eve of constitutionalism. Adamiyat considers the causes of this crisis to be Absolutism, i.e., the absence of the rule of law and the Iranian society's lack of a legislative assembly and an efficient government based on the law, and he considers constitutionalism to be the way out of it, relying on the creation of a legislative assembly and the establishment of a government based on the spirit of Iranian nationality. An analysis of the work's themes shows that Adamiyat's ideal society is a modernized Iranian society in the Western style, in which the concepts of people, rights, and freedom are given authority and a structure based on law, a parliament, and an efficient government are put into practice.

کلیدواژه‌ها English

Adamiyat
Spragens
constitutionalism
crisis
qajar
آدمیت، فریدون (1355) ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، تهران: پیام.
اسپریگنز، توماس (1397) فهم نظریه­های سیاسی، ترجمه فرهنگ رجایی، تهران: آگه.
پزشکی، محمد (1388) «بررسی مقایسه­ای تاریخ­نگاری فریدون آدمیت و عبد الهادی حائری»، آینه پژوهش، شماره صص 115، 11-17.
پیرنیا، حسن، اقبال آشتیانی، عباس (1382) تاریخ ایران: تاریخ مفصل ایران، تهران: بهزاد.
حتّی، فیلیپ (1380) تاریخ عرب، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: آگه.
حقدار، علی­اصغر (1387)«تاریخ­نگاری دکتر فریدون آدمیت»، بخارا، شماره 65، صص 282-289.
خادم آدم، ناصر (1387) «اندیشه­ها و آثار فریدون آدمیت»، بازتاب اندیشه، شماره 100، صص 63-71.
دهباشی، علی (1387) «کتابشناسی آثار و تألیفات دکتر فریدون آدمیت»، بخارا، شماره 65، صص 27-35.
دولت­آبادی، محمود (1388) «فریدون آدمیت این پرنده کوچک»، بخارا، شماره 70، صص 359-364.
سیوری، راجر (1381) ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز، چاپ دهم.
شفیعی­کدکنی، محمدرضا (1394) «به یاد هما ناطق»، بخارا، شماره 110، صص 40-43.
صوفی­نیارکی­نجفی، تقی (1383) «نگاهی منتقدانه به زندگی، تاریخ­نگاری و اندیشه سیاسی فریدون آدمیت»، آموزه،  شماره 4، صص 29-54.
کاشف، محمد (1373) فواید راه­آهن، به کوشش محمدجواد صاحبی، تهران: میراث مکتوب.
مدوز، دنلا اچ (1395) تفکر سیستمی، ترجمه عادل آذر و حامد فلاح تفتی، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
مسکوب، ترانه (1387) «گزارش سمینار فریدون آدمیت و تاریخ­نگاری ایران معاصر»، بخارا، شماره 67، صص 354-387.
نراقی، احسان (1387) «به یاد دکتر فریدون آدمیت»، بخارا، شماره 65، صص 70-73.
نوذری، حسین­علی (1387) «طرحی نو در اندیشه­های تاریخی و شیوه­های تاریخ­نگاری: تأملی در رویکرد روش­شناسی تحلیلی – انتقادی و پارادایم تحقیقی – پژوهشی در آثار فریدون آدمیت»، بخارا، شماره 65، صص 331-351.
هرمیداس­باوند، داود (1387) «دکتر فریدون آدمیت و اندیشه دموکراسی در ایران»، بخارا، شماره 1387، صص 390-396.
Abrahamian, E., 2012. A History of Modern Iran, Cambridge University Press.
Adamiyat, F.,2022. Problems in Iranian Historiography, Translated by Thomas M. Ricks, Published online by Cambridge.
Adamiyat, F.,1976. The Ideology of Iran's Constitutional Movement, Tehran: Payam.[In Persian].
Dehbashi, A.,2008. "A Bibliography of Dr. Fereydoun Adamiyat's Works and Publications," Bokhara, Issue 65, pp. 27-35.[In Persian].
Dowlatabadi, M.,2009. "Fereydoun Adamiyat, This Little Bird," Bokhara, Issue 70, pp. 359-364.[In Persian].
Haqdar, A., 2008. "The Historiography of Dr. Fereydoun Adamiyat," Bokhara, Issue 65, pp. 282-289.[In Persian].
Hitti, P.,2001. The History of the Arabs, translated by Abolghasem Payandeh, Tehran: Agah.[In Persian].
Hormidas-Bavand, D., 2008. "Dr. Fereydoun Adamiyat and the Idea of Democracy in Iran," Bokhara, Issue 65, pp. 390-396.[In Persian].
Iran in the 20th Cnetury: Historiography and Political Culture (2009) Edited by Touraj Atabaki, London: I. B. Tauris.
Kashef, M., 1994. The Benefits of Railways, edited by Mohammad Javad Sahebi, Tehran: Miras-e Maktoub.[In Persian].
Khadem-Adam, N., 2008. "The Thoughts and Works of Fereydoun Adamiyat," Baztab Andisheh, Issue 100, pp. 63-71.[In Persian].
Maskoub, T., 2008. "Report on the Seminar on Fereydoun Adamiyat and Contemporary Iranian Historiography," Bokhara, Issue 67, pp. 354-387.[In Persian].
Meadows, Donella H., 2016. Systems Thinking, translated by Adel Azar and Hamed Falah Tafti, Tehran: Imam Sadiq University.[In Persian].
Naraqi, E., 2008. "In Memory of Dr. Fereydoun Adamiyat," Bokhara, Issue 65, pp. 70-73.[In Persian].
Nozari, H., 2008. "A New Approach to Historical Thoughts and Historiography Methods: Reflections on Analytical-Critical Methodology and Research Paradigms in Fereydoun Adamiyat's Works," Bokhara, Issue 65, pp. 331-351.[In Persian].
Pezeshki, M., 2009. "A Comparative Study of the Historiography of Fereydoun Adamiyat and Abdolhadi Haeri," Ayeneh Pezhuhesh, Issue 115, pp. 11-17.[In Persian].
Pirnia, H., Eqbal Ashtiani, A., 2003. The History of Iran: A Detailed History of Iran, Tehran: Behzad.[In Persian].
Savory, R.,2002. Iran During the Safavid Era, translated by Kambiz Azizi, Tehran: Nashr-e Markaz, Tenth Edition.[In Persian].
Shafi'i-Kadkani, M. R., 2015. "In Memory of Homa Nategh," Bokhara, Issue 110, pp. 40-43.[In Persian].
Spragens, T.,2018. Understanding Political Theories, translated by Farhang Rajaee, Tehran: Agah.[In Persian].
Sufi-Niaraki-Najafi, T., 2004. "A Critical Look at the Life, Historiography, and Political Thought of Fereydoun Adamiyat," Amooz, Issue 4, pp. 29-54.[In Persian].