تاریخ سیاسی پادشاهی الیپی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه بوعلی سینا، همدان

2 دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دانشگاه بوعلی سینا، همدان

چکیده

پادشاهی الیپی در اوایل هزارۀ نخست ق.م در منطقۀ لرستان شکل گرفته و نقش مهمی در تحولات منطقه، به­ویژه در ارتباط با دو دولت رقیب، آشور و ایلام بازی کرده است. بازسازی تاریخ سیاسی پادشاهی الیپی بیشتر متکی بر منابع آشوری است که تنها مقاطع خاص و کوتاهی از حیات این دولت را پوشش می‌دهند. نخستین برخورد ثبت شدة آشوری‌ها با الیپی مربوط به سال 866 ق.م است. از این تاریخ تا حدود 744 ق.م الیپی ایالتی مستقل بود، اما در سال‌های بعد به صحنة رقابت آشور و ایلام تبدیل می‌شود. با توجه به قرابت‌های الیپی با ایلام، این پادشاهی بیشتر متحد ایلامی‌ها بوده است. پادشاهی الیپی در نهایت، در اواخر قرن 7 ق.م با قدرت‌گیری پادشاهی ماد از صحنة تاریخ حذف می‌شود. در این پژوهش تلاش شده است با استفاده از منابع آشوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات موجود و یاری گرفتن از داده‌های باستان‌شناسی، تاریخ سیاسی پادشاهی الیپی بازسازی شود.

کلیدواژه‌ها


استرابو، جغرافیای استرابو (سرزمین­های زیر فرمان هخامنشیان)، ترجمۀ همایون صنعتی­زادۀ کرمانی، بنیاد موقوفات محمود افشار، تهران، 1382.

حسن­پور، عطا، «گزارش فصل سوم کاوش اضطراری گورستان باباجیان- دلفان»، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان، منتشر نشده، 1387.

سجادی، علی و دیگران، گزارش دو فصل کاوش لایه­نگاری محوطۀ قلعه فلک­الافلاک خرم­آباد، مرکز اسناد میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان، منتشر نشده، 1387. 

شیشه­گر، آرمان، گزارش کاوش محوطۀ سرخ دم لکی، کوهدشت لرستان (فصل دوم – ششم)، چاپ اول، پژوهشکدۀ باستان شناسی، تهران، 1384.

ملکزاده، مهرداد، گزارش توصیفی مقدماتی سه فصل نخستین کاوش­های نجات بخشی سنگ تراشان خرم­آباد لرستان، پژوهشکدة باستان­شناسی سازمان میراث فرهنگی و ادارة میراث فرهنگی استان لرستان، منتشر نشده، 1385.   

ملازاده، کاظم، «تاریخ سیاسی مانّا»، مجلۀ علمی و پژوهشی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، ش  4-186، 1387، صص 25-201.

ملازاده، کاظم، «پارشوا، پارسوا، پارسواش، پاسوماش و ارتباط آن با پارسی­ها و مهاجرت آنان به داخل سرزمین ایران»، پژوهش­های علوم تاریخی، دورۀ 4، شمارۀ 2، 1391، صص 107 -123.

ملازاده، کاظم، باستان­شناسی ماد، چاپ اول، انتشارات سمت، تهران، 1393.

Billerbeck, (1893), “The city is named in the Achaemenian documents from Susa in Mem”,  SUSA, vol. 9, No 65. Leipzig.

Cameron, George, G. (1936), History of early Iran, The University of  Chicago  Press.

 De waele, E, (1982), Bronzes du Luristan et d Amlash, Ancienne Collection Godard, Bruxelles :Louvain –La – Neuve.

Frahm, E. (1997), Einleitung in die Sanherib-Inschriften, Horn: AfO Beiheft 26.

Fuchs, A. (1994), Die Inschriften Sargons II. aus Khorsabad, Gottingen: Cuvillier Verlag.

Goff, C., (1969),“Excavations at Bābā  Jān1967: Second Preliminary Report” , Iran, Published by: British Institute of Persian Studies, Vol. 7 ,  pp. 115-130.

Goff, C., (1970),“Excavations at Bābā  Jān1968: Third  Preliminary Report” , Iran, Published by: British Institute of Persian Studies, Vol. 8 ,  pp. 141-156.

Goff, C., )1978(, “Excavation at Baba Jan: the Pottery and Metal form levels III”, Iran, Journal of the British Institute of Persian Studies, vol. XVI, pp. 29-67.

Grayson, A. Kirk, (1996), Assyrian Rulers of the Early First Millennium BC II (858-745 BC),The Royal inscriptions of Mesopotamia :Assyrian Periods, Vol. 3, University of Toronto Press.

Grayson, A. Kirk, Novotny, Jamie, (2014), The Royal Inscriptions of Sennacherib, King of Assyria (704–681 BC), Part 2, The royal inscriptions of the Neo-Assyrian period ; v. 3/2, Winona Lake, Indiana Eisenbrauns.

Ikeda,Yutaka , 1979,  “ Royal Cities and Fortified Cities” , Iraq, Vol. 41, No. 1 (Spring, 1979),  Published by: British Institute for the Study of Iraq, pp. 75-87.

King, L.W., Litt.D, M.A., (1915), Bronze reliefs from the gates of Shalmaneser: king of Assyria B.C. 860-825, London, Oxford  University Press.

König, F.W., (1938), “Ellipi”, Reallexikon der Assyriologie, Vol. II, Berlin and Leipzig.

Knudtzon, Jørgen. A, (1893), SAA 04, 077, British Museum, London, UK.

Levine, L.D., )1972(,Two Neo-Assyrian stele from Iran, Royal Ontario Museum, Toronto.

Levine, L.D., )1974(, “Geographical Studies in the Neo-Assyrian Zagros II”, Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies, vol. XII, pp. 99-124.

Lock, G. and Harris, T.,(2006), “ Enhancing Predictive Archaeological Modeling: Integrating Location Landscape and Culture”, In: G I S and Archaeological Site Location Modeling, M.W Mehrer and Wescot, K.L. (eds.), London:Taylor and Francis, PP. 41-72.

Luckenbill, D. (1926), Ancient records of Assyria and Babylonia, Historical records of Assyria: from the earliest to Sargon, vol. 1, The University of Chicago press. 

Luckenbill, D. (1927), Ancient records of Assyria and Babylonia, Historical records of Assyria: from the earliest to Sargon, vol. 2, The University of Chicago press.

Medvedskaya, I.N,(1999), “Media and its neighbors I : the localization of ELLIPI” , Iranica Anitiqua, vol. XXXIV, PP.53 – 70. 

Muscarella, O.w.,(1981), “Surkh Dum at the Metropolitan Museum of Art: a mini – report”, 

Journal of Field Archaeology, Vol. 8, No. 3 , pp. 327-359

Parpola,  S.,  (1978), SAA 01, 014, British Museum, London, UK.

Potts, D.T., )2004(, The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State, Cambridge World Archaeology, Cambridge University Press.

Saggs, H.W.F, (1958), “The Nimrud Letters”, Iraq,  Published by: British Institute for the Study of Iraq, vol. 20, No. 2, pp. 182-212. 

Schmidt, E.F., Van Loon, M.N., Curvers, H.H.,(1989), The Holmes Expeditions to Luristan, , Chicago : Oriental Institute Publication 108.

Schrader,Eberhard,(1878),Keilinschriften und  geschichtsforschung(German Edition), University of Michigan Library.

Siddall, Luis, (2013), The Reign of Adad-nīrārī III : An Historical and Ideological Analysis of An Assyrian King and His Times, Leiden, Brill.

Starr, Ivan, (1990), State Archives of Assyria: queries to the Sungod, The Neo-Assyrian Text Corpus Project, Helsinki University press.   

Starr, Ivan, (1990), SAA 04, 079, The Neo-Assyrian Text Corpus Project, British Museum, London, UK.

Streck, M., (1900), Das Gebiet der heutigen Landschaften Armenien, Kurdistan und West persien nach den babylonisch-assyrischen Keilinschriften”, zeitschrift für Assyriologie und verwandte Gebiet XV, pp. 257-382.  

Tadmor, Hayim, (1994), The Inscriptions of Tiglath-Pileser III king of Assyria, The Israel Academy of Sciences and Humanities, Jerusalem.

Wiseman, D.J., (1958), “The vassal-treaties of Esarhaddon”, Iraq,  Published by: British Institute for the Study of Iraq, vol. 20, No. 1, pp. 1-99.  

Young, T. c.,)1967(, “The Iranian migration into the Zagros”, Iran : Journal of the British Institute of Persian Studies, Vol. 5 , pp. 11-34.

Zadok, Ran,(2002), “ The Ethno-Linguistic Character of Northwestern Iran and Kurdistan in the Neo-Assyrian Period”, Iran : Journal of the British Institute of Persian Studies, Vol. 40 , pp. 89-151.

Zawadzki, Stefan, (1988), The fall of Assyria and Median- Babylonian relations in light of the Nabopolassar Chronicle, Adam Mickiewicz University press, Poznan.