تحلیلی بر روابط سیاسی قراختاییان کرمان با مغولان و حکومت ایلخانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

حکومت قراختاییان کرمان در حدود سال 619 هـ.ق./ 1223م. و به همّت بُراق حاجب بنیان نهاده شد. حکومتی که پس از وی نیز در میان فرزندان و نوادگانش ادامه یافته و مدت­زمانی بیش از 80 سال (از 619 تا 704 هـ.ق. / 1223 تا 1305م.) بر نواحی کرمان و اطراف آن اقتدار داشت. حکمرانان این دولت تازه‌تأسیس ـ به‌رغم اوضاع نا‌به‌سامان ایران در قرن هفتم هجری ـ نه­تنها قلمرو تحت استیلای خود را از تهاجمات مغول حفظ کردند، بلکه زمینه­های رونق تجاری و فرهنگی کرمان و نواحی اطراف آن را نیز فراهم ساختند. در همین راستا، پژوهش حاضر با کاربرد روش تحلیلی، نوع روابط سیاسی میان حکّام این دولت با قاآن­های مغولِ حاضر در مغولستان و همچنین ایلخانان مغولِ حاکم بر ایران را مورد تبیین و واکاوی قرارمی­دهد. پرسش اصلی این نوشتار این است که روابط سیاسی بین حکمرانان قراختایی کرمان با قاآن­های مغول و ایلخانان چگونه بوده است؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که نخستین حکام قراختایی با درایت و کاردانی تمام، روابط مسالمت­آمیزی را با دربار قراقورم و سپس دربار ایلخانان مغول در پیش گرفتند و به‌ویژه با ازدواج­های سیاسی توانستند نظر بزرگان مغول را جلب کرده و به ادارۀ قلمرو خود بپردازند؛ اما این روند در اواخر عهد قراختاییان تغییر یافته و در نتیجه، موجبات زوال این دولت را فراهم ساخت.

کلیدواژه‌ها


­­اقبال آشتیانی، عباس، تاریخ مغول، سپهر ادب، تهران، 1388.

الهیاری، فریدون، «بررسی تحلیلی روند و راهبرد تکاپوهای سیاسی قراختاییان کرمان در دوران فترت اولیه مغول در ایران»، پژوهشهای تاریخی دانشگاه اصفهان، ش1، ص 16-1، 1388.

تاریخ شاهی قراختاییان، به اهتمام باستانی پاریزی، بنیاد و فرهنگ ایران، تهران، 2535.

جوینی، عطاملک، تاریخ جهانگشا، به سعی محمد قزوینی، چاپ سوم، دنیای کتاب، تهران، 1382.

خواندمیر، غیاث­الدین، حبیب­السیر، زیر نظر دبیرسیاقی، کتاب­فروشی خیام، تهران، 1353.

رازی، نجم­الدین، مرصادالعباد، با انتخاب و مقدمۀ محمدامین ریاحی، علمی، تهران، 1388.

رشیدالدین فضل­الله همدانی، جامع­التواریخ، ج 1، به کوشش بهمن کریمی، اقبال، تهران، 1338.

روستا، جمشید، «ایلچیان قراختایی در دربارخوارزمشاهیان؛ زمینه­های تأسیس سلسلۀ قراختاییان کرمان»، تاریخ ایران، ش5/70، ص 102-73، 1391.

شبانکاره­ای، محمد بن علی، مجمع الانساب، تصحیح میرهاشم محدث، امیرکبیر، تهران، 1363.

ضیائی، عباس، «قراختاییان کرمان»، مطالعات ایرانی، ش 8، ص 138-107، 1384.

قاشانی، ابوالقاسم، تاریخ اولجایتو، به اهتمام مهین همبلی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران، 1384.

قوچانی، عبدالله، «پایزه»، میراث فرهنگی، ش 17، ص 45-42، 1376.

گابریل، آلفونس، مارکوپولو در ایران، ترجمه دکتر پرویز رجبی، اساطیر، تهران، 1381.

گروسه، رنه، امپراطوری صحرانوردان، ترجمه ابوالحسن میکده، علمی فرهنگی، تهران، 1379.

مستوفى قزوینى، حمدالله، تاریخ گزیده، چ سوم، تحقیق عبدالحسین نوایى، امیرکبیر، تهران، 1364.

منشی کرمانی، ناصرالدین، سمط­العلی للحضره­العلیا، تصحیح عباس اقبال، اساطیر، تهران، 1362.

میرخواند، میرمحمد بن سیدبرهان­الدین خواوندشاه، تاریخ روضةالصفا، مرکزی، تهران، 1339.

وزیری کرمانی، احمدعلی­خان، تاریخ کرمان، تصحیح باستانی پاریزی، دانشگاه تهران، تهران، 1340.

وصاف­الحضره شیرازی، شهاب­الدین، تجزیه­الامصار و تزجیه­الاعصار، بی‌نا، بمبئی، 1338.

همت کرمانی، محمود، تاریخ مفصل کرمان و رویدادهای صدسال اخیر ایران، گلی، تهران، 1388.