ویژگی‌های «کانون نسخه‌پردازی متون آموزشی فارسی در چین»؛ طرح مقدماتی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه تاریخ دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه تهران

چکیده

زبان فارسی در آموزش دینی مسلمانان چین که به‌نام «آموزش مسجدی» شناخته می­شود، از جایگاه ویژه­ای برخودار است. قوم «هوی­هوی» یکی از اقوام مسلمان چین و در­حال­حاضر از مهم­ترین اقلیت­های قومی آن کشور محسوب می­شوند. از قرن دهم هجری به­بعد به دلیل شرایط خاص حاکم بر منطقه، اقلیت مسلمان «هوی‌هوی» در چین ارتباط تاریخی و فرهنگی خود را با سرزمین­های اسلامی از‌ دست دادند و از­این­رو ناگزیر شدند به­عنوان یک جامعه‌ی اقلیت دینی، مواد آموزشی دینی خود را تولید نموده تا بتوانند سنت­های اسلامی را به فرزندان خود منتقل نمایند. از این دوره به­بعد مساجد چین به مراکز آموزش دینی تبدیل شد و متون آموزشی اسلامی توسط علمای مسلمان چینی به دو زبان عربی و فارسی تولید و در اختیار طلاب علوم دینی قرار گرفت. این نوع از آموزش دینی در جامعه «هوی­هوی» مشهور به «آموزش مسجدی» است. آموزش مسجدی از نیمه­ی اول قرن دهم هجری تاکنون ادامه یافته است. هم­اکنون نسخه­های خطی       بی­شماری در مساجد و مراکز آرشیوی چین موجود است که حاصل چند قرن آموزش دینی در این کشور است. سبک نوشتاری و آرایه­ای این نسخه­های خطی به­تدریج تحت­تأثیر سنت­های نوشتاری چینی قرار گرفت؛ تا­آنجا­که از لحاظ شکل، کاربرد، خط و آرایه دارای ویژگی­های منحصر­به­فردی شد. تعدد نسخه­های خطی فارسی کتابت­شده در چین و در مساجد اسلامی آن و اختصاصات آرایه­ای و خط و کتابت آن­ها       به­گونه­ای است که می­توان از آن به­عنوان «کانون نسخه­پردازی متون آموزشی فارسی در چین»  یاد کرد.

کلیدواژه‌ها


وثوقی، محمدباقر، میراث دریانوردان ایرانی در بنادر چین، تهران، سازمان میراث فرهنگی، 1395.

عطاملک جوینی، تاریخ جهانگشای جوینی، تصحیح: محمد قزوینی، لیدن‌، 1916م. بازچاپ تهران، بامداد.

لئو یینگ شنگ، «تاریخ مختصر هشتصد سالگی توسعه ملیت هوی» از زبان فارسی تا زبان ملیت هوی، پژوهش فرهنگ چینی‌، 2003 م.

رشیدالدین فضل‌الله همدانی، جامع‌التواریخ، به تصحیح و پژوهش محمد روشن و مصطفی موسوی، تهران، میراث مکتوب‌، 1394.

تنگسوق‌نامه یا طب اهل خطا، با مقدمه استاد مجتبی مینوی، دانشگاه تهران، 1350.

خطای نامه (شرح مشاهدات سیدعلی‌اکبر خطایی)‌، به کوشش ایرج افشار، مرکز اسناد فرهنگی آسیا، تهران ، 1373.

هیئت مدیرۀ دایرة‌المعارف اسلام چینی‌، دایرة‌المعارف اسلام چینی‌، چِنگدو‌: فرهنگ سی چوان (2007 م.).

D.O. Morgan,(2012), Persian as a Lingua Franca in the Mongol Empire,ineds B. Spooner andW.L. Hanaway, Literacy in the PersianateWorld:Writing and the Social Order (Philadelphia:University of Pennsylvania Press)

Petersen, Kristian, Reconstructing Islam: Muslim Education and Literature in Ming-Qing China, in “The American Journal of Islamic Social Sciences”, 2006

Michael Dellon,(1999), Chinas Muslem Hui community: Migration,Settlement and sects,Curzun Press

The Editorial of  the Islamic Encyclopedia of China , the Islamic Encyclopedia of China(zhongguoyisilanbaikequanshu), Chengdu: sichuan ci shuchu ban she, 2007

Liu Yingsheng,hui zuyu qi ta yixie xi bei mu silin min zu wen zixingchengshichu tan, hui zuyanjiuza zhi,2002(1),.回族与其他一些西北穆斯林民族文字形成史初探,回族研究杂志