افسانة پیگردهای دینی بزرگ در روزگار شاپور دوم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران

چکیده

از دوران حکومت اشکانیان، مسیحیان زیادی وارد مرزهای ایران شدند؛ زیرا بعضی از امپراتوران رومی بر ضد مسیحیان دست به پیگردهای دینی بزرگی می­زدند. مسیحیان در روزگار شاهان ساسانیِ نخستین، به­ویژه روزگار شاپور یکم نیز شرایط مناسبی برای پرداختن به امور دینی خود داشتند. باوجوداین، مسیحیت در سدة چهارم میلادی، دین رسمی امپراتوری روم شد. از بیش از یک سدة پیش در میان پژوهشگران فرضیه­ای متداول شده است مبنی بر اینکه شاپور دوم ساسانی در سدة چهارم میلادی، پیگردهای دینی بزرگی را بر ضد مسیحیان به راه انداخت. شهادت­نامه­های سریانی که از سدة پنجم میلادی به بعد، همانند یک سنت به این موضوع پرداختند، منابع اصلی وجود این پیگردها به شمار می‌آیند. از سوی دیگر، برخی از پژوهشگران با داشتن پیش­فرضِ وجودِ چنین پیگردهایی سعی داشته­اند که منابع محدود سدة چهارم میلادی را نیز مطابق آن تفسیر کنند. ما در این مقاله منابع مختلفِ مرتبط با این موضوع، شامل منابعِ تاریخی سدة چهارم میلادی و شهادت­نامه­های سریانی را بررسی کرده­ایم و  نشان داده­ایم که در گزارش منابع مسیحی از پیگردهای دینی شاپور دوم در سدة چهارم میلادی تناقضات و تعصبات بسیاری وجود دارد که اعتبار  آنها را به­طور جدی زیر سؤال می­برد. در نهایت، به این نتیجه رسیدیم که در روزگار شاپور دوم پیگرد دینی بزرگی بر ضد مسیحیت انجام نگرفت و آنها به رشد خود در شاهنشاهی ساسانی ادامه دادند.

کلیدواژه‌ها


بهار، مهرداد و ابوالقاسم اسماعیل­پور، ادبیات مانوی، تهران، کارنامه، 1394.

پیگولوسکایا، نینا، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان، ترجمة رضا عنایت، تهران، علمی و فرهنگی، 1387.

زرین­کوب، روزبه، «تاریخ سیاسی ساسانیان»، تاریخ جامع ایران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد 2، 461-573، 1393.

نتصر، امنون، «شاهان ساسانی در تلمود، شاپور اول، شاپور دوم و یزدگرد»، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش 78، 9-24، 1351.

نصرالله­زاده، سیروس، «نگاهی به ادبیات مسیحیان ایرانی به پهلوی ساسانی؛ مطالعة موردی: کتیبة لوح مسی پهلوی ساسانی در کیلون هند»، تاریخ ایران، ش 19، 215-243، 1394.

نفیسی، سعید، مسیحیت در ایران تا صدر اسلام، تهران، اساطیر، 1383.

 

Ammianus Marcellinus, The History of Ammianus Marcellinus, tr. C. D. Yonge, London, 1894.

Aphrahat, “Hymns”, ed. Ph. Schaff, The Nicene and Post-Nicene Fathers of Christian Church, Vol. XIII, T&T Clark, 1885.

Asmussen, J. P., “Christians in Iran”, The Cambridge History of Iran,     Vol. 3 (2). Cambridge University Press, 924-948, 1983.

Barnes, T.D., “Legislation against the Christians”, The Journal of Roman Studies, 58 (1-2), 32-50, 1968.

                          , “Constantine and the Christians of Persia”, The Journal of Roman Studies, 75, 126-136, 1985.

                          , “Panegyric, History and Hagiography in Eusebius’ Life of Constantine”, The Making of Orthodoxy: Essays in Honour of Henry Chadwick, 94-123, 1989.

Baum, W. and D.W. Winkler, The Church of The East, A Concise History, RoutledgeCurzon, 2003.

Baumer, C., The church of the East, An Illustrated History of Assyrian Christianity. I. B. Tauris, 2006.

Blockley, R.C., East Roman foreign policy: formation and conduct from Diocletian to Anastasius. Francis Cairns, 1992.

Blois, F., “Naṣrānī and ḥanīf: Studies on the Religious Vocabulary of Christianity and of Islam”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 65, No. 1, 1-30, 2002.

Bowes, K., Private Worship, Public Values, and Religious Change in Late Antiquity, Cambridge University Press, 2008.

Boyce, M., Zoroastrians: Their religious beliefs and practices, Routledge and kegan paul, 1979.

Brock, S. P., “Some aspects of Greek words in Syriac”, Synkretismus im syrisch-persischen Kulturgebiet, pp. 80-108, 1974.

                          , “A martyr at the Sasanid court under Vahran II: Candida”, Analecta Bollandiana, 96(1-2), 167-181, 1978.

                          , “Christians in the Sasanian Empire: A case of divided loyalties”, Studies in Church History, 18, 1-19, 1982.

                          , Studies in Syriac Christianity, History, Literature and Theology, Variorum, 1992.

                          , Holy Women of the Syrian Orient Transformation of the Clasical Heritage, University of California Press, 1998.

Canepa, M. P., The two Eyes of the Earth, Art and Ritual of kingship between Rome and Sasanian Iran, University of California Press, 2009.

Chronicle of Seert, ed. and tr. A. Scher, in IV Volumes, Patrologia Orintalis, 1908-1919.

Daryaee, T., “Kingship in Early Sasanian Iran”, The Idea of Iran, eds. V. S. Curtis and S. Stewart, The Sasanian Era, I. B. Tauris, 60-70, 2008.

                          , Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire, I.B. Tauris, 2009.

Dignas, B. and E. Winter, Rome and Persia in Late Antiquity: Neighbours and Rivals, Cambridge University Press, 2007.

Eusebius, Life of Constantine, tr. A. Cameron and S. G. Hall, Oxford University Press, 1999.

Fiey, J.M., Jalons pour une histoire de l'Église en Iraq (Vol. 36). Corpus scriptorum Christianorum Orientalium, Secretariat, 1970.

Fowden, G., “Varieties of Religious Community, in Essays on the Postclassical World”, eds. G. W. Bowersock, P. Brown and O. Grabar, Harward University Press, 82-106, 2001.

Frend, W. H. C., “Persecution, Genesis and Legacy” , eds. M. M. Mitchell and F. M. Young, The Cambridge History of Christianity, Vol. I, Cambridge University Press, 503-523, 2006.

Frye, R. N., The History of Ancient Iran, Munich, C.H. Beck, 1984.

Hage, W., Das Orientalische Christentum, W. Kohlhammer Verlag, 2007.

Harvey, S. A., “Syria and Mesopotamia”, eds. V. S. Curtis and S. Stewart, The Idea of Iran, The Sasanian Era, I. B. Tauris, 351-365, 2008.

Jones, A. H. and T. C. Skeat, “Notes on the Genuineness of the Constantinian Documents in Eusebius's Life of Constantine 1 and Appendix”, The Journal of Ecclesiastical History, 5(2), 196-200, 1954.

Klauck, H. J., “The Roman Empire”, eds. M. M. Mitchell and F. M. Young, The Cambridge History of Christianity, Vol. I, Cambridge University Press, 69-86, 2006.

Kreyenbrock, Ph. G., “How pious Was Shapur I”, eds. V. S. Curtis and S. Stewart, The Idea of Iran, The Sasanian Era, I. B. Tauris, 7-16, 2008.

Labourt, J., Le christianisme dans l'empire Perse: sous la dynastie Sassanide (224-632), Lecoffre, 1904.

Lieu, S. N. C., Manichaeism in the later Roman Empire and medieval China, Mohr Siebeck, 1992.

Matthews, J.F., “Hostages, philosophers, pilgrims, and the diffusion of ideas in the late Roman Mediterranean and Near East”, Tradition and Innovation in Late Antiquity, 29-49, 1989.

McDonough, S.J., 2005. Power by Negotiation: Institutional Reform in the Fifth Century Sasanian Empire (Doctoral dissertation, University of California), 2005.

Mitchell, S., “Maximinus and the Christians in AD 312: a new Latin inscription”, The Journal of Roman Studies, 78, 105-124, 1988.

Mosig-Walburg, “Die Christenverfolgung Shapurs II. vor dem Hintergrund des persisch-römischen Krieges”, eds. Arafa Mustafa, Jürgen Tubach, and G. Sophia, Vashalomidze Inkulturation des Christentums im Sasanidenreich, Reichert Verlag, 171–86, 2007.

Murray, R., Symbols of Church and Kingdom: A Study in Early Syriac Tradition, T&T Clark, 1975.

Payne, R. E., A State of Mixture, Christians, Zoroastrians, and Iranian Political Culture in Late Antiquity, University of California Press, 2015.

Schwaigert, W., “Aspects of the Persecution of Christians in the Sasanian Empire during the Reign of Shapur II (309–79)”, Harp 2, pp. 73–82, 1988.

Shaked, S., “Religion in the Late Sasanian Period: Eran, Aneran, and other Religious Designations”, eds. V. S. Curtis and S. Stewart, The Idea of Iran, The Sasanian Era,. I. B. Tauris, 103-118, 2008.

Smith, K., The Persian Persecution: Martyrdom, Politics, and Religious Identity in Late Ancient Syriac Christianity (Doctoral dissertation), 2011.

                          , “Constantine and Judah the Maccabee: History and Memory in the Acts of the Persian Martyrs” Journal of the Canadian Society for Syriac Studies, 12, pp.16-33, 2012.

                          , The martyrdom and History of Blessed Simeon bar abbaʻe, Gorgias, 2014.

                          , Constantine and the Captive Christians of Persia, Martyrdom and Religious Identity in Late Antiquity, University of California Press, 2016.

Sozomen, The Ecclesiastical History of Sozomen, tr. E. Walford, London, 1855.

Stausberg, M., Die Religion Zarathustras: Geschichte—Gegenwart—Rituale, vol. 1, Stuttgart, W. Kohlhammer, 2002.

Walker, J. Th., The Legend of Mar Qardagh, Narrative and Christian Heroism in Late Antique Iraq, University of California Press, 2006.

                          , “From Nisibis to Xi’an: The Church of the East in Late Antique Eurasia”, The Oxford Handbook of Late Antiquity, 994-1052, 2012.

Widengren, G., “The Nestorian Church in Sasanian and Early Post-Sasanian Iran”,  Contro di Religioni in Asia tra il III e il X sec. d. C., Firenze: LS Olschki, 1-30, 1984.

Wiesehöfer, J., “Geteilte Loyalitäten', Religiöse Minderheiten des 3. und 4, Jahrhunderts n. Chr. im Spannungsfeld zwischen Rom und dem säsänidischen Iran”. Klio75, 362-382, 1993.

Wiessner, G., Zur Märtyrerüberlieferung aus der Christenverfolgung Schapurs II. Vandenhoeck & Ruprecht, 1967.

Wilmshurst, D., The martyred Church: a History of the Church of the East, East and West, 2012.

Wood, Ph., We have no King but Christ, Christian Political Thought in Greater Syria on the Eve of the Arab Conquest, Oxford University Press, 2010.

Yohannan, A., The Death of a Nation, Or, The Ever Persecuted Nestorians Or Assyrian Christians, Putnam, 1916.