رویکرد روزنامة اختر (1292 -1314ق) به ساختارسازی مدنی با تکیه بر نهاد مجلس شورا (پارلمان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه اصفهان

2 استاد گروه تاریخ دانشگاه اصفهان

چکیده

سال­های نخستین سدة نوزدهم میلادی سرآغاز تحولات بنیادین در ایران بود. جنگ­های ایران و روس، ایرانیان را به فکر تحول­خواهی انداخت. دورة طولانی سلطنت ناصرالدین شاه (1264-1313ق) و شرایط حاکم بر ایران عصر ناصری باعث شکل­گیری کانون­هایی از ایرانیان در خارج از مرزها شد. استانبول از مهم‌ترین نقاط شکل­گیری چنین جمعیت­هایی بود. روزنامة اختر چاپ استانبول، نشر عقاید و آرای تحول­خواهانة این دسته از ایرانیان را به داخل ایران برعهده داشت. گردانندگان اختر در دو سطح به زمینه­سازی برای نهادینه­کردن نهاد مجلس اقدام می­کردند: نخست، با طرح مفاهیم فکری همانند علم، آزادی و قانون، قصد تأثیرگذاری بر زمینة فکری و باوری خواننده را داشتند و در مرحلة بعد، با معرفی نهاد مجلس و عنوان مصادیق آن در کشورهای مشروطه، موجب آشنایی با این ساختار و تقویّت باور لزوم مشارکت در ادارة امور کشور می­شدند. گردانندگان اختر تلاش داشتند با این شیوه باور به مشارکت مردم را در ادارة کشور تقویّت و زمینة تغییر را برای رسیدن به این هدف فراهم کنند. براین‌اساس، پژوهش حاضر بر آن است تا ضمن بررسی اجمالی رویکرد اختر در ساختارسازی مدنی، به دیدگاه این روزنامه دربارة نهاد مدنی مجلس و زمینه­سازی­های آن برای رسیدن به این هدف بپردازد.

کلیدواژه‌ها


آدمیت، فریدون، اندیشة ترقی و حکومت قانون، چاپ دوم، تهران، سپهر، 2536.

اختر، زیرنظر عبدالحسین نوایی و همکاران، جلد 1 (سال­های اول تا سوم)، تهران، سازمان اسناد کتابخانه ملّی، 1378.

                         ، ش 2، سال 1292.

                         ، ش 13، 14، 15، 16، 18، 37، 50 و 58، سال  1293.        

                         ، ش 4، 12، 14، 16، 36 و 39، سال 1294.      

                         ، ش 30، 34، 44 و 50، سال 1295.

                         ، ش 3، 41 و 50، سال 1296.

                         ، ش 10، سال 1297.         

                         ، ش 10، 14 و 29، سال 1305.

                         ، ش 14، سال 1306.      

                         ، ش 34، سال 1307.      

                         ، ش 1، 10، 19 و 22، سال 1308.     

                         ، ش 1، 3، 12، 18، 24 و 38، سال 1312.  

                         ، ش 12، 24، 32، 32 و40، سال 1313.        

                         ، ش 4، سال 1314.       

اصیل، حجت­الله، رساله­های میرزا ملکم­خان ناظم­الدوله، تهران، نشر نی، 1394.

براون، ادوارد، تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در مشروطیت، ترجمة محمد عباسی، تهران، بی­نا، 1337.

پروین، ناصرالدین، تاریخ روزنامه­نگاری ایرانیان و دیگر پارسی­نویسان، جلد 1، تهران، نشر دانشگاهی، 1377.

تاج­السطنه، خاطرات تاج­السلطنه، به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی) و سیروس سعدوندیان، تهران، تاریخ ایران، بی­تا.

جعفری­خانقاه، مهدی، دو قرن با مطبوعات فارسی زبان چاپ خارج از کشور در قاره آسیا، جلد 1، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی، 1383.

راسخ، محمد و فاطمه بخشی­زاده، «پیش زمینه مفهوم قانون در عصر مشروطه: از مالک الرقابی تا تنظیمات»،  حقوقی دادگستری، 1392، ش 83، 37-61.

صدر هاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، جلد 1، اصفهان، بی­نا، 1363.

کسروی، احمد، تاریخ مشروطة ایران، چاپ دوم، تهران، صدای معاصر، 1378.

محیط طباطبایی، محمد، تاریخ تحلیلی مطبوعات، تهران، بعثت، 1366.

مستشارالدوله، میرزایوسف­خان، رساله یک کلمه، به اهتمام علیرضا دولتشاهی، تهران، بال، 1392.