پژوهش‌های علوم تاریخی

الواح زرین فام کاشان در اواخر سدۀ نهم و نیمۀ اول سدۀ دهم هجری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد مشهدی نوش آبادی 1
محمدرضا غیاثیان 2

1 استادیار گروه ادیان و فلسفه دانشگاه کاشان

2 استادیار گروه مطالعات عالی هنر دانشگاه کاشان

https://doi.org/10.22059/jhss.2020.307520.473297
چکیده
اگرچه کاشان در عصر ایلخانی یکی از مهم­ترین مراکز تولید کاشی­های زرین­فام در جهان اسلام بود، از نیمۀ سدۀ هشتم هجری این صنعت در این شهر دچار رکود شد. پس از آن، از اواخر سدۀ نهم هجری مجدداً شاهد رواج ساخت کاشی­های زریـن­فام در کاشان اما با فرم و محتوای متفاوت هستیم. این زرین­فام­ها کاربردهایی نظیر لوح مزار، محراب و وقف­نامه دارند و بیشتر معطوف به افراد و مراکز محلی در کاشان و اطراف آن است. در این مقاله پانزده نمونه از این کاشی­ها که در خلال سال­های 883 تا 967 هجری تولید شده­اند، معرفی می­شود. تصاویر آنها از منابع مکتوب مانند آثار پژوهشگران و کاتالوگ حراجی‌ها و موزه­ها و مطالعات میدانی به­ویژه در محل اصلی تهیه شده است. این نوشتار با بهره­گیری از جستجوی میدانی و مطالعۀ کتابخانه­ای، ضمن معرفی دو لوح زرین‌فام ناشناخته، برای اولین بار به بازخوانی محتوا و انتشار تصاویر تمام نمونه­های شناخته شده پرداخته و بررسی می­کند که این کاشی‌ها به لحاظ فرم و صورت چه ویژگی­هایی دارد؟ و محتوای این الواح چه ارتباطی با باورهای مذهبی مردم ایران، به­ویژه کاشان در آغاز عصر صفوی دارد؟ نتایج نشان می­دهند که زرین­فام­های این دوران تابع فرم و شکل کلی تقریباً یکسانی هستند و محتوای آنها تحت تأثیر باورهای شیعی و محوریت صلوات بر چهارده معصوم است.

کلیدواژه‌ها

لوح مزار
محراب
صلوات کبیره
زرین‌فام کاشان
هنر شیعی

عنوان مقاله English

The Lusterware Produced in Kashan at the End of the 15th Century and in the First Half of the 16th Century

نویسندگان English

Mohammad Mashhadi Noosh Abadi 1
Mohamad Reza Ghiasian 2
1 Assistant Professor, Department of Religions and Philosophy, Kashan University
2 Assistant Professor, Department of Higher Art Studies, Kashan University
چکیده English

Although Kashan was one of the main centers of lusterware production in the Islamic world during the Ilkhanid period, from the middle of the fourteenth century this industry declined in the city. Afterwards, at the end of the fifteenth century, once again, we witness the prevalence of making luster tiles in Kashan, but with different forms and contents. This article introduces 15 tiles which were produced between the years 1478 and 1560. These tiles were generally in the form of inscribed tablets with such functions as tombstone and mihrab, and were installed on the walls of religious buildings such as mosques and shrines. This paper, besides introducing two unknown luster tiles, surveys the content of all the known samples. It also tries to determine the difference between the luster tiles of this period and the Ilkhanid samples in terms of form, use, and content. Moreover, the relationship between the content of these tiles and the religious beliefs of the Iranian people at the beginning of the Safavid era has been addressed. The results show that in contrast to the Ilkhanid samples in which Quranic phrases constitute the main content, the luster tiles of this era are influenced by Shiite beliefs.

کلیدواژه‌ها English

Tombstone
Mihrab
Kashan
Lusterware
Shiite art
اکبری، عباس، کاشی و کاشان، کاشان، ناشر مولف، 1398.
انصاری، میرزا محمدرفیع، دستور الملوک: متن کامل بر اساس نسخۀ حیدرآباد هند، به کوشش نوبواکی کُندو، توکیو، دانشگاه مطالعات خارجی توکیو، 1397.
جعفریان، رسول، «رساله در پیشگویی ظهور مهدی در سال 949»، آینۀ پژوهش، شمارۀ 182: 75-82، 1399.
محتشم­ کاشانی، کمال­الدین، هفت دیوان محتشم کاشانی، جلد دوم، تصحیح عبدالحسین نوایی و مهدی صدری، تهران، میراث مکتوب، 1381.
مستوفی، حمدالله، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران، امیرکبیر، 1362 الف.
ـــــــــــــــــ، نزهه القلوب، تصحیح گای لیسترانج، تهران، دنیای نشر، 1362 ب.
مشهدی نوش­آبادی، محمد، «بررسی کتیبه­های توغ­های عزاداری در ایران عصر صفوی»، تاریخ و تمدن اسلامی، دورۀ 6، شمارۀ ۱۲، 131-155، 1389.
معتقدی، کیانوش، محراب­های سفالین ایرانی. تهران، سازمان زیباسازی، 1397.
معلوف، لویس، فرهنگ المنجد: عربی به فارسی، ترجمۀ محمد بندرریگی، تهران، ایران، 1380.
نراقی، حسن، آثار تاریخی شهرستان­های کاشان و نطنز، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1382.
Bahrami, Mehdi, “Some Examples of Il-Khanid Art.” Bulletin of the American Institute for Iranian Art and Archaeology 5, no. 3: 257-260, 1938.
Christie’s, Islamic Art, Indian Miniatures, Rugs and Carpets, London, 18 and 20 October 1994. London: Christie’s, 1994.
ـــــــــــــ, Islamic Arts and Manuscripts, 27 April 2004. London: Christie’s, 2004.
ـــــــــــــ, Art of the Islamic and Indian Worlds, 6 October 2011. London: Christie’s, 2011.
Day, Florence E, “A Review of the ‘The Ceramic Art in Islamic Times. B. Dated Faience’.” Ars Islamica 8: 49-58, 1941.
Ettinghausen, Richard 1939, “The Ceramic in Islamic Times: B. Dated Faience,” In: A Survey of Persian Art, ed. Arthur Uphum Pope, vol. 4, 1667-1688. Tehran: Soroush, 1977.
Grube, Ernst J, The World of Islam. London: Paul Hamlyn, 1966.
ـــــــــــــــــــ, “Notes on the Decorative Arts of the Timurid Period.” In: Gururājamañjarikā. Naples: Istituto universitario orientale, 1974.
Kanda, Yui, “Kashan Revisited: A Luster-Painted Ceramic Tombstone Inscribed with a Chronogram Poem by Muhtasham Kashani.” Muqarnas 34: 273-286, 2017.
Lane, Arthur, Later Islamic Pottery: Persia, Syria, Egypt, Turkey. London: Faber and Faber, 1957.
Najafi, Sayyid Mohammad Bagher, Iranische Kunstschätze in Ägypten/Asare Iran dar Mesr. Köln: Islamische Wissenschaftliche Akademie, 1989.
Pope, Arthur Upham, 1938, A Survey of Persian Art, vol. 4. Tehran: Soroush, 1977.
Sotheby’s, Islamic Works of Art, Carpets and Textiles, 18th April 1984. London: Sotheby’s, 1984.
ـــــــــــــ, Islamic Works of Art, Carpets and Textiles, 16th and 17th April 1985. London: Sotheby’s, 1985.
Watson, Oliver, “The Masjid-i ʿAli, Quhrūd: An Architectural and Epigraphic Survey.” Iran, XIII: 59-74, 1975a.
ـــــــــــــــــــــ, “Persian Lustre Ware, from the 14th to the 19th Centuries.” Le monde Iranien et l'Islam: Sociétés et cultures 3: 63-80, 1975b.
ـــــــــــــــــــــ, Persian Lustre Ware. London: Faber and Faber, 1985.

صفحه اصلی

متریک مجله

تماس با ما