اسپهبدان آل دابویه در متون تانگ: جایگاه طبرستان در استراتژی سیاسی-نظامی امپراتوری تانگ در قرن هشتم میلادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ و ایرانشناسی دانشگاه اصفهان

چکیده

با مرگ یزدگرد سوم و تسلط اعراب بر بخش بزرگی از ایران ساسانی، سلسله­های محلی طبرستان که برخی نژاد از ساسانیان داشتند، برای حفظ فرهنگ و هویت خویش طبرستان را به پایگاه مقاومت ایرانیان در برابر اعراب تبدیل کردند. از جمله معروف­ترین این سلسله­ها آل دابویه بود که در عصر امویان و عباسیان به شدت در مقابل اعراب پایداری کردند و حتی توانستند مرزهای خویش را از شرق تا نیشابور توسعه دهند. همزمان با ایستادگی اسپهبدان در برابر اعراب و ترکان، امپراتوری تانگ توانست ترکان را مغلوب کرده و به مجاورت مرزهای خراسان بزرگ برسد. حضور سپاهیان تانگ در نزدیکی مرزهای سرزمینی آل دابویه و نیاز این دو برای دفع خطر اعراب زمینه را برای تماس سیاسی بین آنها مساعد ساخت. جزئیات این مناسبات در متون چینی دورۀ تانگ بازتاب یافته است. از­آنجاکه تاکنون پژوهشی مستقل و جامع در مورد جزئیات این اطلاعات ارائه ­نشده ­است، مقاله حاضر بر آن است تا نخست چگونگی اوضاع طبرستان در دورۀ آل دابویه را شرح داده، سپس دلیل تلاش این خاندان برای جلب حمایت امپراتوران تانگ را مورد تحلیل و ارزیابی قرار دهد. فرضیۀ محقق آن است که از یک سو، نخستین سفیر طبرستان در زمان فرخان بزرگ هنگامی که طبرستان زیر آماج حملات اعراب و ترکان قرار داشت، به دربار تانگ فرستاده شد. از سوی دیگر، سیاست دربار تانگ این بود تا علاوه بر حمایت از بازماندگان یزدگرد سوم در تخارستان، با حمایت از شاهان محلی مانند حاکمان طبرستان خطر اعراب را که مانع بلندپروازی­هایش در آسیای مرکزی بودند، دفع سازد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Dabuyid Spahbeds in Tang Texts: The Position of Tabarestan in the Political-Military Strategy of the Tang Empire in the Eighth Century AD

نویسنده [English]

  • Hamidreza Pashazanous
Assistant Professor, Department of History and Iranology, University of Isfahan
چکیده [English]

With the death of Yazdgerd III and the Arab domination of a large part of Sassanid Iran, the local dynasties of Tabarestan turned there into a base of Iranian resistance against the Arabs in order to preserve their culture and identity. One of the most famous of these dynasties was the Dabuyids, which strongly resisted the Arabs at the time of the Umayyads and the Abbasids and even managed to expand their borders from the east to Neishabour. When the Spahbeds were resisting against the Arabs and the Turks, the Tang Empire was able to defeat the Turks and reach the vicinity of the borders of Greater Khorasan. The presence of Tang troops near the territorial borders of Al- Dabuyih and the need of the two to avert the threat of the Arabs paved the way for political contact between them. Details of these relationships are reflected in the Chinese texts. Since no independent and comprehensive research has been provided on the details of this information, the present article intends to first describe the situation of Tabarestan in the Dabuyid period, then analyze the reasons for their efforts to gain the support of the Tang emperors. The researcher believes that on the one hand, the first ambassador of Tabarestan was sent to the Tang court during the time of Farrukhan the Great, On the other hand, the policy of the Tang’s court was not only to support the descendants of Yazdgerd III in Tokharistan, but also to reduce the threat of the Arabs, who were hindering its ambitions in Central Asia, by submitting Tabarestan to Anxi Grand Protectorate

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tabarestan
  • Al-Dabuyih
  • Arabs
  • Tang
  • China
آملی، محمد بن حسن اولیاءاللّه، تاریخ رویان، تصحیح منوچهر ستوده، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1348.
ابن­اسفندیار کاتب، بهاالدین محمد بن حسن، تاریخ طبرستان، تصحیح عباس اقبال، جلد اول، تهران، کلاله خاور، 1330.
اشپولر، برتولد، تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی، ترجمۀ عبدالجواد فلاطوری، جلد اول، چاپ پنحم، تهران، علمی و فرهنگی، 1377.
بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، فتوح البلدان، ترجمۀ محمد توکل، تهران، ماهریس، 1398.
بی­نام، نامه تنسر به گشنسب، تصحیح مجتبی مینوی، تهران، مجلس، 1392.
تجدد، نهال، «نخستین مترجمان آیین بودا در چین»، ایران‌نامه، شمارۀ، ۷۲، 367-374، 1379.
طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری ( تاریخ الرسل و الملوک)، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، 1375.
دنیل، التون. ال، تاریخ سیاسی و اجتماعی خراسان، ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران، علمی و فرهنگی، 1367.
یعقوبی، احمد بن ابی­یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ترجمۀ محمد­ابراهیم آیتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1342.
Bai, Shouyi et al, A History of Chinese Muslim, Vol.2, Beijing, Zhonghua Book Company, 2003.
Barthold, V. V., Four Studies on the History of Central Asia, Leiden: Brill, 1956.
ـــــــــــــــــ, W., Turkestan Down to the Mongol Invasion (2nd ed.), London: Luzac & Co, 1928. 
Beckwith, Christopher I, Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton: Princeton University Press, 2009.
Compareti, M, “The Last Sasanians in China.” Eurasian Studies, no, 2, 197-213, 2003,
Daryaee, T., ‘Yazdegerd’s Last Year: Coinage and History of Sīstān at the End of Late Antiquity’ in T. Daryaee & O. Tabibzadeh (eds.), Iranistik: Deutschsprachige Zeitschrift fur iranistische Studien. Festschrift fur Erich Kettenhofen, 5. Jahrgang, Heft 1&2, 2006-2007, Tehran, 21-30, 2009.
De la Vaissière, Étienne, “Sogdians in China: A Short History and Some New Discoveries”. Silkroad Journal, Vol. 1, No. 2, The Silkroad Foundation, 23-27, 2003.
Gibb, H. A. R., The Arab conquests in Central Asia, London: Royal Asiatic Society, 1923.
Liu Xu, “Western Barbarians”, Old Books of the history of Tang Dynasty, Volume 198, Biographieslifes 148, Beijing, 1975.
Madelung, Wilferd, "Dabuyids". In Yarshater, Ehsan (ed). Encyclopaedia Iranica, Vol. VI, Fasc. 5. London et al.: Routledge & Kegan Paul, 541–544, 1993.
Ouyang Xiu, Song Qi zhuan, New Books of the history of Tang Dynasty,Volume 221(II), Biographieslifes 146 (II). Beijing: Chinese publisher, 1975.
Pasha zanous, Hamidreza, Esmaeil Sangari, "The Last Sasanians in Chinese Literary Sources: Recently Identified Statue Head of a Sasanian Prince at the Qianling Mausoleum", Iranian Studies, vol. 51, Issue 4, 499-515, 2018.
Rapoport, Yuri Aleksandrovich, “Chorasmia i. Archeology and pre-Islamic history,” Encyclopædia Iranica, V/5, 511-516, 2012. available online at http://www.iranicaonline.org/articles/chorasmia-i
Skaff, Jonathan Karem, “Tang Military Culture and Its Inner Asian Influences” in: Military Culture in Imperial China, Nicola Di Cosmo (ed.), Cambridge, Harvard University Press, 165-191, 2009
Spuler, B., "Dabuya", The Encyclopaedia of Islam, Vol. II, ed.B. Lewis, C. Pellat and J. Schacht, Brill, 1991, 74.
Twitchett, D., Cambridge History of China, Sui and T'ang China 589-906, Part I, vol.3, Cambridge University Press, 1979.
Walker, J., A Catalogue of Arab-Sasanian Coins, London, 1941.
Wang Qinruo 王钦若, Cefu yuangui 册府元龟, Chinese Text Project, 1960, Online Edition, available at https://ctext.org/wiki.pl?if=en&res=903155
Wang, Zhenping, Tang China in Multi-Polar Asia: A History of Diplomacy and War, University of Hawaii Press, 2013.
Zeimal, E. V., "The Political History of Transoxiana". In Yarshater, Ehsan (ed). The Cambridge History of Iran, Volume 3(1): The Seleucid, Parthian and Sasanian Periods. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 232–262. ISBN 0-521-20092-X.
Zhang Xinglang, The Collection of the Historical Materials of Communications between China and the West (《中西交通史料汇编》), Vol. III, Beijing: Zhonghua Book Co, 1977.