الهه پنجه باشی؛ زینب محمدجانی دیوکلائی
چکیده
مانویت یکی از جنبشهای مهم دورۀ ساسانی است و نگارگری مانوی بخشی از تاریخ هنر ایران را تشکیل میدهد. شناخت دین و هنر مانوی بخشی از فرهنگ و آئینهای ایران باستان را نمایان میسازد. اعتقادات مذهبی مانویان ...
بیشتر
مانویت یکی از جنبشهای مهم دورۀ ساسانی است و نگارگری مانوی بخشی از تاریخ هنر ایران را تشکیل میدهد. شناخت دین و هنر مانوی بخشی از فرهنگ و آئینهای ایران باستان را نمایان میسازد. اعتقادات مذهبی مانویان در قالب نماد و رمز در نگارگری آنها تجلی پیدا کردهاند. نقوش نمادین در نگارههای مانوی همانند آثار دورۀ ساسانی شامل: نقوش انسانی، نقوش حیوانی، گیاهی و هندسی و ترکیبی است. هدف از انجام این تحقیق شناسایی نقوش نمادین و تزئینی مشترک میان آثار مانوی با ساسانی است. سؤال پژوهش بدین شرح مطرح میگردد: کدام یک از نقوش نمادین و تزئینی در نگارههای مانوی با آثار ساسانی در اجرا و مضمون شباهت دارند؟ این مقاله مباحث جدیدی را در ریشهیابی هنر نگارگری مانوی مطرح میکند و درصدد اثبات این فرضیه است که هنر مانوی به طور قابل ملاحظهای از هنر دورۀ ساسانی تأثیر گرفته است. در پژوهشهای پیشین محققان به برخی نقوش مشترک میان هنر مانوی و ساسانی اشاره کردهاند؛ اما در این پژوهش نمونههای بیشتری مورد مطالعه قرار گرفته تا برخی ابهامات و پیچیدگیهایی که از هنر مانوی از واحۀ تورفان وجود داشت، شناسایی و حل شود. این تحقیق با بهرهگیری از مطالعۀ کتابخانهای- اسنادی و به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکردی تطبیقی میان هنر مانوی و ساسانی انجام شده است. با مطالعه بر روی نگارههای مانوی و آثار ساسانی میتوان گفت که در نگارگری مانوی نقشمایههایی مانند مروارید، گل نیلوفر آبی، مرغابی، انگور، انار و برخی نقوش تزئینی مانند نقوش ختایی و نوارهای مواج وجود دارد، که این نقوش را در آثار هنری دورۀ ساسانی نیز میتوان مشاهده کرد. نمونههای مورد بررسی در نگارههای مانوی از لحاظ ظاهری با آثار ساسانی شباهتهای بسیاری دارند. از نظر معنا و مفهوم نیز به لحاظ مضمون جزئی شباهت زیادی بین آنها نیست؛ اما از نظر مضمون کلی، از جهت پیوند داشتن نقوش مانوی و ساسانی با اسطورهها وجه اشتراکاتی با هم دارند
