پژوهش‌های علوم تاریخی

مدال‌ها و نشان‌های فرهنگی و علمی در دوره‌های قاجاریه و پهلوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نورالدین نعمتی 1
سید محمد سادات 2

1 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

https://doi.org/10.22059/jhss.2025.399744.473831
چکیده
 مدال‌ها و نشان‌های علمی و فرهنگی، یکی از مهم‌ترین ابزارهای نمادین در فرایند مشروعیت‌بخشی به قدرت سیاسی در ایران معاصر بوده‌اند. این نمادها از دوره قاجاریه، به‌ویژه با شکل‌گیری نهادهای جدید آموزشی و فرهنگی، فراتر از نقش تزیینی یا تشویقی عمل کرده و به سازوکارهایی مؤثر در بازنمایی و تثبیت نظم سیاسی تبدیل شدند. ضرورت این پژوهش از آنجا ناشی می‌شود که کارکردهای سیاسی و فرهنگی این نشان‌ها کمتر در چارچوب نظری دقیق و تطبیقی موردتوجه قرار گرفته است.پرسش اصلی تحقیق آن است که مدال‌ها و نشان‌های علمی در دوره‌های قاجار و پهلوی چگونه در خدمت ساختار سیاسی عمل کرده و چه نقشی در بازتولید، مشروعیت‌بخشی و تفکیک نخبگان ایفا کرده‌اند؟ براین‌اساس، فرضیه پژوهش بیان می‌دارد که این نشان‌ها، در قالب سرمایه نمادین، ابزاری برای شناسایی و تقویت جایگاه نخبگان همسو با نظام سیاسی و حذف یا به حاشیه راندن روشنفکران مستقل بوده‌اند.روش پژوهش به‌صورت تاریخی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی اسناد و مطبوعات دوره‌های موردنظر است. چارچوب نظری مقاله، تلفیقی از نظریه سرمایه نمادین پی‌یر بوردیو و مفهوم قدرت مشروع در اندیشه ماکس وبر است.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نشان‌های علمی، علاوه بر کارکرد فرهنگی، نقش فعالی در مدیریت مناسبات قدرت، بازنمایی اقتدار دولت و سازمان‌دهی نخبگان در چارچوب دولت–ملت مدرن ایفا کرده‌اند. این تحلیل، افقی تازه برای فهم مناسبات پیچیده میان فرهنگ، علم و سیاست در تاریخ ایران می‌گشاید

کلیدواژه‌ها

مدال و نشان‌های علمی
شورای‌عالی معارف
دارالفنون
دانشگاه تهران
قاجاریه
پهلوی
موضوعات

عنوان مقاله English

Cultural and Scientific Decorations During the Qajar and Pahlavi Periods

نویسندگان English

Nouroddin Nemati 1
Seyyed Mohammad Sadat 2
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran,Tehran, Iran.
2 Ph.D. Candidate of History, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

This study employs a historical-analytical approach, drawing on Pierre Bourdieu’s theory of symbolic capital and Max Weber’s concept of legitimate power, to explore the role of scientific medals and honors during Iran’s Qajar and Pahlavi periods. It posits that these honors were not merely tokens of recognition but strategic tools for reinforcing political power by identifying and elevating regime-aligned elites while marginalizing independent intellectuals. Findings show that, starting in the Qajar era with institutions like Dar al-Funun, medals became mechanisms for stabilizing the political order. In the Pahlavi period, this process was systematized through stricter regulations and the University of Tehran’s prominence, fostering a loyal elite structure. Bourdieu’s framework highlights how these honors deepened social and class distinctions, tying elites to power, while Weber’s perspective underscores their role in establishing rational-legal legitimacy and distinguishing social status. This dynamic strengthened the regime but also widened cultural and social divides, contributing to political upheavals like the Islamic Revolution. The study reveals how scientific medals, as symbolic capital, served to legitimize ruling systems and reproduce elite structures, offering new insights into the interplay of culture, science, and politics in modern Iranian history and emphasizing the need to reassess symbolic capital’s role in Iran’s historical-political studies

کلیدواژه‌ها English

Medals and Scientific Honors
Supreme Council of Education
Dar al-Fonoon
University of Tehran
Qajar Dynasty
Pahlavi Dynasty
احتشام‌السلطنه. (1367). خاطرات احتشام‌السلطنه( م. موسوی، ویراستار. تهران: انتشارات زوار.
اصیل، ح. 1381 ( رساله میرزا ملکم خان ناظم‌الدوله.(  تهران: انتشارات نی.
اطلاعات. (1322، دی(
اطلاعات. (1334، مهر(
اطلاعات. 1335، آبان). شماره‌های 9136، 5359، 8788).
اعتمادالسلطنه، م.ح. (1374). الماثر و الاثار جلد1، تهران: انتشارات اساطیر.
بازرگان، م. (1375))خاطرات بازرگان شصت سال خدمت و مقاومت گفتگو با سرهنگ نجاتی.( تهران: موسسه خدماتی فرهنگی رسا.
بوردیو، پ.( 1393) (  (تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی( ح . چاوشیان، مترجم). تهران: نشر ثالث.
جهانبگلو، ر. (1380). ایران و مدرنیته.  تهران: نشر گفتار.
حامدی، ز. ( 1394). مبانی ایدئولوژی حاکمیت و تاثیر آن بر متون و مواد درسی در عصر پهلوی اول).  تهران: نشر تاریخ ایران.
خلاصه مذاکرات جلسات پنجم و ششم شورای عالی معارف. (1341 هـ.ق، 14 ربیع‌الثانی).
خلاصه مذاکرات جلسات پنجم و ششم شورای عالی معارف. (1341 هـ.ق، 6 جمادی‌الاول).
خلاصه مذاکرات جلسات پنجم و ششم شورای عالی معارف. (1341 هـ.ق، ربیع‌الثانی).
خنیفر، ح. (1400). (تاریخ تربیت معلم در ایران ) استان مرکزی،  تهران: انتشارات دانشگاه فرهنگیان.
خوان ادواردو سرلو. (1389). (فرهنگ نمادها)، ترجمۀ م. واحدی،. تهران: نشر دستان.
سازمان اسناد ملی ایران. بی‌تا). سند شماره 51446-297).
صدیق، ع. (1319).  تاریخ مختصر آموزش و پرورش،  تهران: شرکت طبع کتاب تهران.
صفوی، ا. (1383). تاریخ آموزش و پرورش از ایران باستان تا 1380 ه.ش،  تهران: انتشارات رشد.
صورت جلسات شورای عالی فرهنگ. (1301-1302 هـ.ق)، شماره یکم.
قانون نشان‌ها، کتابچه خطی میرزا آقاسی. بی‌تا، (کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، شماره 116ب).
قورچیان، ن.ق. (1383). سه دائرةالمعارف آموزش عالی جلد 2، تهران: بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی.
کلر، ه. (1336). داستان زندگی من، ترجمۀ ث. پیر نظر – باغچه بان، تهران: .انتشارات نیل.
لنسکی، گ. برجین. (1374، سیر جوامع بشری، ترجمۀ ن. موفقیان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
مجله آموزش و پرورش. (1323)، مرداد، فعالیت فرهنگی، سال چهاردهم، شرکت چاپخانه تابان.
مجله آموزش و پرورش. (1323، مرداد، (شماره پنجم) .
مجله بررسی‌های تاریخی. (۱۳۵۰). نشان‌های دوره قاجار،  ۶(مرداد و شهریور)، ۲۲۶–۲۲۷.
مجله تعلیم و تربیت. (1305، فروردین )، شماره 1، سال دوم، «بهترین و مهم­ترین مصرف اصل و فاضل عایدات».
مجله تعلیم و تربیت. (1317، فروردین و اردیبهشت).شماره‌های 1 و 2.
محبوبی اردکانی، ح. 1378. (تاریخ موسسات تمدنی جدید در ایران جلد1)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
محبوبی اردکانی، ح.(1350) تاریخ تحول دانشگاه تهران و موسسات عالی و آموزشی ایران در عصر خجسته پهلوی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مشروح مذاکرات مجلس چهاردهم شورای ملی. (1324، 23 فروردین. جلسه 118).
نشریه آستان هنر .(1394)  مدال ها و نشانهای تاریخی ، (تابستان شماره 13)،72-78.
نشریه مطالعات تاریخ اسلام . (1398). بررسی و جایگاه نشانها و مدال های عصر قاجار در روابط داخلی و خارجی این دوره ، (تابستان شماره 41 )، 77-.108
نشریه نقد کتاب هنر .(1394) نقد انتقادب به کتاب نشانها و مدال های قاجاریه در یک نگاه (بهار –شماره 6و5).
وبر، م. (1374). (اقتصاد و جامعه) ، مترجمان ع. منوچهری، م. ترابی، م. عمادزاده، تهران: انتشارات مولی.
یغمایی، ا. (1376). مدرسه دارالفنون، تهران: نشر سروا.
Asil, H. (2002). Treatise of Mirza Malkom Khan Nazem al-Doleh. Tehran: Ney Publishing.[In Persian].
Bazargan, M. (1996). Sixty Years of Service and Resistance: Memoirs and Conversations with Colonel Nejati. Tehran: Rasa Cultural Services Institute. [In Persian].
Bourdieu, P. (2014). Distinction: A Social Critique of the Judgment of Taste (H. Chavoshian, Trans.). Tehran: Sales Publishing. [In Persian].
Cirlot, J. E. (2010). A Dictionary of Symbols (M. Vahedi, Trans.). Tehran: Dastan Publishing. [In Persian].
Ehtesham al-Saltaneh. (1988). Memoirs of Ehtesham al-Saltaneh (M. Mousavi, Ed.). Tehran: Zowar Publications. [In Persian].
E’timad al-Saltaneh, M. H. (1995). Al-Athar wa al-Athar (Vol. 1). Tehran: Asatir Publishing. [In Persian].
Hamedi, Z. (2015). The Ideological Foundations of Governance and Their Impact on Educational Texts during the First Pahlavi Era. Tehran: Tarikh-e Iran Publishing. [In Persian].
Historical Studies Quarterly. (1971, August–September). Orders and Decorations of the Qajar Era, 6, 226–227. [In Persian].
Jahanbegloo, R. (2001). Iran and Modernity. Tehran: Goftar Publications.
Journal of Education and Instruction. (1944, August). Cultural Activities. Vol. 14. Taban Printing Company. [In Persian].
Journal of Education and Instruction. (1944, August). No. 5. [In Persian].
Journal of Education and Training. (1926, March). The Best and Most Important Use of Principal and Surplus Revenues. Vol. 2, No. 1. [In Persian].
Journal of Education and Training. (1938, March–April). Nos. 1 & 2. [In Persian].
Keller, H. (1957). The Story of My Life (S. Pirnazar & Baghchehban, Trans.). Tehran: Nil Publications. [In Persian].
Khanifar, H. (2021). The History of Teacher Training in Iran (Markazi Province). Tehran: Farhangian University Press. [In Persian].
Lenski, G., & Berjin. (1995). Human Societies: An Introduction to Macrosociology (N. Movaqefian, Trans.). Tehran: Scientific and Cultural Publications. [In Persian].
Mahbubi Ardakani, H. (1971). The Development of the University of Tehran and Higher Educational Institutions during the Pahlavi Era. Tehran: University of Tehran Press. [In Persian].
Mahbubi Ardakani, H. (1999). The History of Modern Civil Institutions in Iran (Vol. 1). Tehran: University of Tehran Press. [In Persian].
National Archives of Iran. (n.d.). Document No. 51446-297. [In Persian].
Qorchian, N. Q. (2004). Three Encyclopedias of Higher Education (Vol. 2). Tehran: Persian Encyclopedia Foundation. [In Persian].
Safavi, A. (2004). The History of Education in Iran from Ancient Times to 2001. Tehran: Roshd Publications. [In Persian].
Sedigh, A. (1940). A Brief History of Education in Iran. Tehran: Tehran Book Printing Company. [In Persian].
Weber, M. (1995). Economy and Society (A. Manouchehri, M. Torabi, & M. Emadzadeh, Trans.). Tehran: Mowla Publications. [In Persian].
Yaghmaei, A. (1997). Dar al-Fonoun School. Tehran: Sarva Publishing. [In Persian].
Astan-e Honar Journal. (2015, Summer). Historical Medals and Orders, 13, 72–78. [In Persian].
Art Book Review Quarterly. (2015, Spring). Critical Review of the Book Orders and Medals of the Qajar Era at a Glance, Nos. 5–6. [In Persian].
Ettela’at. (1944, December). [In Persian].
Ettela’at. (1955, October). [In Persian].
Ettela’at. (1956, November). Issues 9136, 5359, 8788. [In Persian].
Journal of Islamic History Studies. (2019, Summer). The Role and Position of Orders and Medals in the Qajar Era in Domestic and Foreign Relations, No. 41, 77–108. [In Persian].
Law of Orders and Decorations. (n.d.). Handwritten manuscript of Mirza Aghasi. Central Library of the University of Tehran, No. 116b. [In Persian].
Minutes of the Supreme Council of Culture. (1884–1885). Session No. 1. [In Persian].
Summary of the 5th and 6th Sessions of the Supreme Council of Education. (1922, Rabi’ al-Thani & Jumada al-Awwal). [In Persian].
Verbatim Minutes of the 14th National Consultative Assembly (Majles). (1945, April 12). Session No. 118. [In Persian].

صفحه اصلی

متریک مجله

تماس با ما