پارادایم‌شناسی تاریخ‌نگاری باستانی پاریزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه شیراز

چکیده

محمد ابراهیم باستانی پاریزی (1393-1304 ش.) نقش و جایگاه ویژه­ای در تاریخ­نگاری معاصر ایران دارد. شیوۀ متفاوت او در روش، موضوع­شناسی، مأخذشناسی و نگارش، هم اقبال عموم را در پی داشته و هم واکنش­های مختلفی را در سطح تاریخ­نگاری دانشگاهی موجب شده است. از‌این­رو، نمی­توان از  تأثیر­گذاری او در عرصۀ تاریخ­نویسی و ترویج تاریخ­خوانی چشم پوشید. به­منظور نزدیکی به فضای ذهنی و دیدگاه نظری او درمورد تاریخ و شیوۀ تاریخ­نگاری، در این نوشتار در پی آشکار­سازی مفاهیم هستی‌شناسی (ontology)، معرفت­شناسی (epistemology) و روش­شناسی methodology)) تاریخی او هستیم تا جهان­بینی حاکم بر ذهن مورخ مشخص شود و علل و دلایل کاربست­های ویژۀ او در تاریخ­نگاری ـ از انتخاب موضوع تا مأخذ­شناسی و شیوۀ نگارش ـ به­دست آید. بررسی استقرایی آثار باستانی حکایت از پیوند منطقی سه جزء پارادایم (paradigm) تاریخ‌نگاری او دارد؛ به­‌نحوی­که از هستی‌شناسی ایده‌آلیستی راه به معرفت‌شناسی غیر‌اثباتگرایانه می‌برد و در روش‌شناسی، انحصار ابزارهای عینی و تجربی را در درک تاریخ ناکافی می‌بیند.

کلیدواژه‌ها


احمدزاده، محمدامیر، «باستانی پاریزی و سنت ادیب ـ‌ مورخان»، از پاریز تا پردیس، یادمان استاد فقیه دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی (به اهتمام حسن زندیه)، تهران، انجمن علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران، 1393.

امیر فریار، فرخ، «باستانی پاریزی و سبک سهل و ممتنع او»، جهان کتاب، سال 19، ش 1و2، 1393.

باستانی پاریزی، محمد ابراهیم، آسیای هفت سنگ، دانش، تهران، 1351.

ــــــــــــــــــــــــــــ، پیر سبزپوشان، علم، تهران، 1379.

ــــــــــــــــــــــــــــ، حضورستان، ارغوان، تهران، 1370.

ــــــــــــــــــــــــــــ، حماسه کویر، امیرکبیر، تهران، 1357.

ــــــــــــــــــــــــــــ، حماسه کویر، خرم، تهران، 1371.

ــــــــــــــــــــــــــــ، خاتون هفت قلعه، دهخدا، تهران، 1344.

ــــــــــــــــــــــــــــ، خود مشت مالی، علم، تهران، 1393.

ــــــــــــــــــــــــــــ، در شهر نی­سواران، علم، تهران، 1377.

ــــــــــــــــــــــــــــ، فرمانفرمای عالم، علمی، تهران، 1367.

ــــــــــــــــــــــــــــ، کاسه کوزه تمدن، علم، تهران، 1380.

ــــــــــــــــــــــــــــ، نای هفت­بند، عطایی، تهران، 1357.

ــــــــــــــــــــــــــــ، نون جو و دوغ گو، دنیای کتاب، تهران، 1362.

بقایی ماکان، محمد، «همیشه باستانی، همیشه پاریزی»، ویژه­نامۀ روزنامه شرق، ش 1303، 1390.

بیات، کاوه، «باستانی پاریزی، شاعر لحظه‌های تاریخی»، جهان کتاب، سال 19، ش 1و2، 1393.

حسینی، حمیدرضا؛ علی­پور، مهدی، «درنگی در معناشناسی و ماهیت­شناسی تحلیلی واژۀ پارادایم»، روش‌شناسی علوم انسانی، سال 16، ش 63، تابستان، 1389.

خیراندیش، عبدالرسول، «نقد و نظری دربارۀ تاریخ­نگاری دکتر باستانی پاریزی»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، دی و بهمن 1382. ش 76-75، 1382.

دهباشی، علی، «از شریف­ترین... درباره محمد ابراهیم باستانی پاریزی»، ویژه­نامه روزنامه شرق، شماره 1303، 1390.

شوهانی، سیاوش، «راوی مردم فرودست در سویه­های نقد و تمجید»، از پاریز تا پردیس، یادمان استاد فقیه دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی (باهتمام حسن زندیه)، انجمن علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران، تهران، 1393.

صفرزاده، گیتی، «دیشلمه،تاریخ و کمی دیوانگی»، ویژه­نامه روزنامه شرق، شماره 1303، 1390.

عبداللهی، عبدالله؛ جوان، جعفر، درآمدی بر فلسفه علم و پژوهش در علوم انسانی، شناخت و شناخت­شناسی، چاپار، تهران، 1389.

ــــــــــــــــــــــــــــ، درآمدی بر فلسفه علم و پژوهش در علوم انسانی، روش و روش‌شناسی، چاپار، تهران، 1389.

علی احمدی، علیرضا؛ غفاریان، وفا، «اصول شناخت و روش تحقیق»، فصلنامه علوم انسانی دانشگاه الزهرا، سال 13، ش 46-47، 1382.

فصیحی، سیمین، جریان­های اصلی تاریخ­نگاری در دورۀ پهلوی، نوند، مشهد، 1372.

فصیحی، سیمین، «تاریخ نگاری مردمی»، www.emroozofarda.ir (بازدید 15-11-1394)

قزلسفلی، محمدتقی، «ویژگی­های معرفت­شناختی اندیشه در پیشامدرن، مدرن و پسامدرن»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال 3، ش 1، زمستان­ 1386.

کوهن، توماس، ساختار انقلاب­های علمی، ترجمه احمد آرام، سروش، تهران، 1369.

متی، رودی، «او فراموش نخواهد شد، به یاد محمد ابراهیم باستانی پاریزی»، ترجمه عباس احمدوند، رشد آموزش تاریخ، ش 2، زمستان 1394.

محمدپور، احمد، روش در روش؛ درباره ساخت معرفت در علوم انسانی، جامعه‌شناسان، تهران، 1389.

مفتخری، حسین، مبانی علم تاریخ، سمت، تهران، 1392.

منوچهری، عباس، «دوستی در اندیشه سیاسی، روایت پارادایمی»، تحقیقات سیاسی و بین­المللی، ش 3، پاییز 1388.