نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، ایران.
چکیده
داوری دربارۀ اندیشه، مشی و کنش سیاسی رهبران و مجاهدان مشروطه، بخشیاز تاریخنگاری دورۀ معاصر را شامل میشود که بیشتر بر ردیهنویسی، دفاع و جانبداری یا تأیید مسائل و مباحث قرار گرفتهاست. دراینباره، سیدحسن تقیزاده بهعنوان یکی از نخبگان فکری و سیاسی مشروطیت، همواره موردتوجه و دقتنظر صاحبان اندیشه و محققانی نظیر سیداحمد کسروی قرار داشت. کسروی در آثار مربوط به مشروطیت، به فراخور نیاز، به داوری، تحلیل و نقد و بررسی عملکرد تقیزاده پرداخت و طرح برخی مباحث موجب شد تا علاوهبر تقیزاده، عدهای از نخبگان، صاحبان قلم و اندیشه وادار به واکنش و بیان عقاید و نظرات شوند. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف راستیآزمایی، ضمن معرفی و شناخت مسائل مورد توجه و نقد کسروی، درصدد پاسخ به این سؤال اصلی است که باعنایتبه فعالیتهای تقیزاده در سالهای مشروطه، چه میزان نقدها و آراء کسروی صحیح است؟ براساس مدعای اولیه، تقیزاده در روزهای پیشاز به توپ بستن مجلس، برخلاف آراء کسروی، باتوجهبه تهدید سفرای روس و انگلیس، درصدد مماشات و همراهی با محمدعلی شاه بود و به خویشتنداری و برهم زدن اجتماع مجاهدان تأکید کرد. او شب پیشاز به توپ بستن مجلس، خانهنشینی را به ممارست در مقابله با جبهۀ استبداد و عزیمت به مجلس ترجیح داد و عازم سفارت انگلیس شد. برخلاف نظر کسروی، بهنظر میرسد، تقیزاده گماشته و همکار با سیاست انگلیسیها نبودهاست؛ ولی تصور نادرست نسبت به همراهی انگلیسیها با خواست مردم و مشروطه، بر این برداشت کسروی تأثیر گذاشت. پژوهش حاضر با بهرهگیری از منابع کتابخانهای، مجلات و مقالهها، بهشیوۀ توصیفی-تبیینی به موضوع پرداخته است.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Constitutionalism and the Contest of Critique and Thought: Seyyed Hassan Taqizadeh in the Mirror of Ahmad Kasravi’s Historiography
نویسنده [English]
- hasan rostami
history department, ,faculty of law and social sciences, university of tabriz, iran
چکیده [English]
Evaluating the intellectual orientations, political conduct, and strategic actions of the leaders and combatants of the Constitutional Revolution constitutes a significant strand of modern Iranian historiography—one often shaped by polemics, apologetics, and partisan judgments. Within this context, Taqizadeh, as one of the prominent intellectual and political figures of the Constitutional movement, has consistently drawn the attention of scholars and thinkers, including Sayyed Ahmad Kasravi. In his works on the Constitutional era, Kasravi repeatedly assessed, analyzed, and criticized Taqizadeh’s political behavior, raising issues that prompted not only Taqizadeh himself but also a number of contemporary intellectuals and writers to respond and articulate their own views. This study aims to verify the accuracy of Kasravi’s critiques by identifying the key issues he raised and examining them in light of Taqizadeh’s documented activities during the Constitutional years. Based on the preliminary hypothesis, Taqizadeh—contrary to Kasravi’s assertions—sought conciliation with Mohammad Ali Shah in the days preceding the bombardment of the Majles, largely due to threats issued by the Russian and British envoys. He urged restraint, discouraged the mobilization of armed constitutionalists, and on the eve of the bombardment chose seclusion and ultimately took refuge in the British Legation rather than joining the resistance. The findings suggest that, despite Kasravi’s claims, Taqizadeh was neither an agent nor a collaborator of British policy; rather, Kasravi’s misperception stemmed from an exaggerated belief in British support for the Constitutionalists. This research, drawing on library sources, journals, and relevant studies, employs a descriptive‑analytical method to reassess these contested interpretations.
کلیدواژهها [English]
- Taqizadeh
- Constitutionalism
- Kasravi
- National Consultative Assembly
- Britain
)