نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فرانک اصفهانی زاده حجار ¹
• محمد حسین حیدری ²
• بهمن زینلی ³

¹ دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

² دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان ایران

³ استادیار، دانشگاه اصفهان، تاریخ اسلام

چکیده

آموزش نوین در ایران عصر قاجار،با تأسیس مدارس به سبک اروپایی، آغاز شد و به‌عنوان یکی از مهمترین نشانه‌های نوگرایی در تاریخ معاصر ایران شناخته می‌شود.درحقیقت این موضوع واکنش هیئت حاکمه ایران (عباس‌میرزای ولیعهد) برای جبران شکست در برابر نیروی نظامی روسیه بود. پس از نیم قرن فعالیت مدارس مذهبی میسیونرهای فرانسوی و آمریکایی،دارالفنون به عنوان نخستین مدرسه دولتی، در ۱۲۳۰ ش توسط امیرکبیر تأسیس گردید.در دوره مظفرالدین شاه و با حمایت میرزا علی‌خان امین‌الدوله، جنبشی فرهنگی به رهبری میرزا حسن رشدیه شکل گرفت که منجر به راه‌اندازی ده‌ها مدرسه دولتی و ملی در تهران و شهرهای بزرگ شد. اگرچه این مدارس نقشی اساسی در افزایش سواد عمومی ایفا کردند؛اما ساختار و محتوای آموزشی آنها با چالش‌های عمیقی همراه بود. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابعی چون خاطرات شخصی، اسناد تاریخی وزارت معارف، نشریات دوره قاجار و پژوهش‌های علمی، به بررسی این ناکارآمدی‌ها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که نبود نظارت متمرکز، عدم اجرای قوانین مصوب، بی‌توجهی به آموزش ابتدایی، کمبود سرمایه مشخص،انتخاب مدیران بر اساس روابط شخصی به جای شایستگی، تداوم روش‌های سنتی تنبیه و ارزشیابی، استخدام معلمان فاقد تخصص و استفاده از منابع درسی ناهمگون، از جمله موانع اصلی در کارایی این مدارس بوددندهمچنین، تقلید ناقص از نظام آموزشی اروپا و مقاومت در برابر تغییرات بنیادین، شکافی عمیق بین آرمان‌های اصلاح‌طلبان و واقعیت‌های اجرایی ایجاد کرد. این مقاله با نقد رویکرد توصیفیِ پیشین بر تحلیل ریشه‌های ناکارآمدی تمرکز دارد و نشان می‌دهد چگونه تعارض سنت و تجدد، مانع تحول پایدار آموزشی در این دوره شد.

کلیدواژه‌ها

• تعلیم و تربیت
• مدارس جدید قاجار
• تعارض سنت و تجدد
• ساختار آموزشی
• محتوای آموزشی

موضوعات

• تاریخ

عنوان مقاله [English]

.A structural and content analysis of modern schools in Qajar-era Iran (1801–1925): Inefficiency challenges and the tension between tradition and modernity.

نویسندگان [English]

• Faranak Esfahanizade Hajar ¹
• Mohammad Hossein Heidari ²
• Bahman Zeinali ³

¹ PhD Student in Philosophy of Education , Department of Education/ Faculty of Education and Psychology/ University of Isfahan/ Isfahan/ Iran

² PhD, Philosophy of Education/Associate professor/ Department of Education/ Faculty of Education and Psychology/ University of Isfahan/ Isfahan/ Iran

³ Assitance Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Isfahan, Isfahan, Iran.

چکیده [English]

Modern education in Qajar-era Iran (1801–1925 CE) began with the establishment of European-style schools, marking one of the most significant symbols of modernization in Iran’s contemporary history. Following half a century of activity by French and American missionary religious schools, Dar ul-Funun was founded in 1851 CE (1230 SH) by Amir Kabir as the first state-sponsored school. During the reign of Mozaffar ad-Din Shah and under the patronage of Mirza Ali Khan Amin al-Dawla, a cultural movement led by Mirza Hassan Roshdieh emerged, leading to the establishment of dozens of public and national schools in Tehran and major cities. While these schools played a pivotal role in improving public literacy, their educational structure and content faced profound challenges. Employing a descriptive-analytical methodology and drawing on sources such as personal memoirs, historical documents, Qajar-era publications, and scholarly research, this study investigates these inefficiencies. Findings reveal that the primary obstacles to institutional efficacy included the absence of centralized oversight, non-enforcement of ratified laws, neglect of primary education, insufficient allocated budgets, appointment of administrators based on personal connections rather than merit, persistence of traditional punitive and evaluative methods, hiring of unqualified teachers, and reliance on heterogeneous curricular materials. Additionally, the incomplete imitation of European educational systems and resistance to foundational reforms created a deep gap between the ideals of reformers and the realities of implementation. By critiquing earlier descriptive approaches, this article focuses on analyzing the roots of inefficiency and demonstrates how the conflict between tradition and modernity hindered sustainable educational transformation during

کلیدواژه‌ها [English]

• Education
• Qajar-era modern schools
• Conflict between tradition and modernity
• Educational structure
• Curricular content