نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• امیربهرام عرب احمدی

دانشگاه تهران

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف تبیین نقش بندر سیراف به‌عنوان بندر محوری (هاب) در شبکه تجارت اقیانوس هند و بررسی تأثیر آن بر شکل‌گیری، توسعه و تداوم روابط تجاری و مهاجرتی ایران با شرق آفریقا در قرون دوم تا ششم هجری انجام شده است.

مسئله و روش: پرسش اصلی آن است که سیراف چگونه و از چه مسیرهایی ایفاگر نقش محوری در توسعه مناسبات ایران و شرق آفریقا بوده است؟ پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع جغرافیایی و تاریخی قرون نخستین اسلامی، سفرنامه‌ها، یافته‌های باستان‌شناسی و چارچوب نظری «شبکه‌های تجاری اقیانوس هند» (چودهوری، پیرسون) انجام شده است.

یافته‌ها: سیراف در قرون دوم تا ششم هجری فراتر از یک مرکز مبادلات کالایی، به‌عنوان هاب اصلی تجارت ایران با شرق آفریقا عمل می‌کرد. موقعیت راهبردی، زیرساخت‌های پیشرفته دریایی، طبقه قدرتمند بازرگانان و دریانوردان، و پشتیبانی لجستیکی از مهاجرت شیرازی‌ها به سواحل و جزایر شرق آفریقا، جایگاه آن را تثبیت کرد. صادرات منسوجات، ادویه، عطرجات و فلزات در برابر واردات چوب ساج، عاج، پوست حیوانات و طلا، الگوی غالب مبادلات بود. افول سیاسی اقتصادی سیراف از قرن پنجم هجری به بعد، اگرچه باعث انتقال محور تجارت به بنادر کیش و هرمز گردید، اما میراث فرهنگی و انسانی برجای‌مانده از آن، بنیان‌های روابط دیرپای ایران و شرق آفریقا را استحکام بخشید.

نتیجه‌گیری: تحلیل روابط ایران و شرق آفریقا در قرون نخستین اسلامی بدون در نظر گرفتن نقش محوری سیراف ناقص خواهد بود؛ این بندر حلقه واسط تجارت، مهاجرت و انتقال فرهنگی ایرانیان به شرق آفریقا بود

کلیدواژه‌ها

• بندر سیراف
• تجارت دریایی اقیانوس هند
• شرق آفریقا
• مهاجرت شیرازی‌ها
• خلیج فارس
• بندر محوری

موضوعات

• تاریخ

عنوان مقاله [English]

The Role of the Port of Siraf in the Development of Iran–East Africa Relations during the Early Islamic Centuries

نویسنده [English]

• amirbahram arabahmadi

tehran university

چکیده [English]

This study examines the position of the historical port of Siraf in the formation, expansion, and continuity of commercial relations between Iran and East Africa from the 3rd to the 6th centuries AH.

Main Research Question: In what ways Siraf contribute to the development of commercial relations between Iran and East Africa?

Research Hypothesis: The research is based on the hypothesis that Siraf, as an international port and the principal maritime base of Iranians during the early Islamic centuries, functioned not only as a center for the exchange of goods but also as a key conduit for human mobility and cultural and technical interactions between Iran and East Africa.

Methodology/Approach: The study employs a descriptive–analytical methodology, drawing on early Islamic historical and geographical sources, travel accounts, archaeological evidence, and historical data analysis to evaluate Siraf’s role within the Indian Ocean trade system.

Findings and Conclusion: The findings indicate that during the early Islamic centuries, Siraf operated as a central hub within the Indian Ocean commercial network rather than merely a trading post. Its strategic geographical position, advanced maritime facilities, and the presence of an influential class of merchants and sailors enabled the port to support extensive economic exchanges as well as sustained human, cultural, and technical interactions with the East African coast. Siraf played a crucial role in organizing maritime voyages and providing logistical support for the migration of Shirazi Iranians to East Africa, thereby reinforcing its significance in regional relations from the 2nd to the 6th centuries AH.

کلیدواژه‌ها [English]

• Siraf Port
• Indian Ocean Trade
• East Africa
• Shirazi Migration
• Persian Gulf
• Hub Port