نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مسعود بطحائی ¹
• کلثوم غضنفری ²
• حسین قنبری احمدآباد ³

¹ کارشناسی‌ارشد تاریخ ایران قبل از اسلام، گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² دانشیار گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

³ استادیار دانشکدگان هنر های زیبا / دانشکده هنرهای نمایشی و موسیقی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

مطالعه در حوزه‌ی موسیقی باستان به‌ویژه در تمدن‌هایی مانند ایلام به علت کمبود اسناد مکتوب، با دشواری‌هایی همراه است. ایلام، که طی بیش از دو هزار سال در تعامل مستمر با تمدن‌هایی چون سومر، بابل، آشور و هخامنشی قرار داشت، در تاریخ موسیقی ایران، کمتر مورد پژوهش قرار گرفته و تحقیقات انجام شده در این حوزه بیشتر درباره‌ی سازشناسی و کارکرد آن بوده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و روش مقایسه‌ای و با بهره‌گیری از شواهد مادی همچون نقش‌برجسته‌ها، مُهرها و کتیبه‌ها و سازها و نیز منابع مکتوب کتابخانه‌ای و مقایسه اطلاعات بدست آمده با تمدن‌های همجوار و باستانی، به پرسش‌هایی بنیادین در باب ساختار فیزیکی سازها و مضراب‌زنی، نوع گام‌های مورد استفاده، شیوه‌های گروه‌نوازی و بافت موسیقایی ایلام می‌پردازد. همچنین این پژوهش با طرح فرضیه‌هایی درباره‌ی بافت موسیقایی (مونوفونیک/هتروفونیک) و نظام گامی احتمالی (چهارنتی و هفت‌نتی) و وجود فاصله‌ی ترایتون در گام‌های میان‌رودان، تلاش دارد تا حد قابل توان، تصویری از موسیقی ایلام ارائه دهد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که موسیقی در ایلام باستان، علی‌رغم فقدان منابع مستقیم، دارای جایگاهی ساختارمند و مرتبط با آیین‌ها بوده و با بازخوانی دقیق داده‌های تصویری و باستان‌شناختی، می‌توان به بازسازی نسبی از وضعیت موسیقایی این تمدن دست یافت

کلیدواژه‌ها

• موسیقی
• ایلام
• بافت‌موسیقایی
• گام
• هتروفونیک
• مونوفونیک
• فاصله‌ی ترایتون

موضوعات

• تاریخ

عنوان مقاله [English]

An Examination of the Structure, Texture, and Scale System of Ancient Elamite Music

نویسندگان [English]

• Masoud Bathaei ¹
• Kolsoum Ghazanfari ²
• Hossein Ghanbari Ahmadabad ³

¹ MA in Pre-Islamic Iranian History, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran.

² Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran.

³ Assistant Professor, College of Fine Arts, School of Performing Arts and Music, University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Investigating ancient musical traditions, specifically within the Elamite civilization, is inherently complex due to the paucity of extant textual documentation. Despite Elam’s two millennia of profound cultural synthesis with neighboring powers—including Sumer, Babylon, Assyria, and the Achaemenid Empire—it remains an under-represented domain in the historiography of Iranian music, with prior research largely confined to organological descriptions and basic functional roles of instruments. Adopting a descriptive-analytical framework and comparative methodology, this study integrates material culture—such as reliefs, glyptic arts (seals), inscriptions, and surviving artifacts—with archival data and cross-cultural analyses. This research scrutinizes fundamental inquiries into instrument morphology, plectrum techniques, tuning systems, ensemble configurations, and the prevailing musical textures of Elam. By postulating hypotheses regarding melodic texture (monophony vs. heterophony), potential scalar systems (tetrachordal and heptatonic), and the occurrence of the tritone interval within Mesopotamian modal structures, this paper seeks to reconstruct a nuanced perspective of the Elamite soundscape. The findings demonstrate that Elamite music was a highly structured, ritualistic practice; through a rigorous re-interpretation of iconographic and archaeological evidence, a viable reconstruction of this ancient musical heritage is achieved.

کلیدواژه‌ها [English]

• Music
• Elam
• musical texture
• scale
• heterophony
• monophony
• tritone interval