نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه باستان شناسی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه تهران. ایران
2 استادیار گروه باستان شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22059/jhss.2025.387405.473763
چکیده
جاینامشناسی بهعنوان یکی از شاخههای مهم مطالعات جغرافیای تاریخی، نقش مؤثری در تحلیل تحولات مکانی و فرهنگی جوامع ایفا میکند. جاینامها بهعنوان ابزارهای کلیدی برای درک عمیقتر رابطة پیچیده میان انسان و سرزمین در طول تاریخ عمل میکنند و بازتابدهندة تغییرات فرهنگی، جابهجاییهای جمعیتی و تحولات سیاسی و اجتماعی در طول سدهها هستند. این پژوهش با تمرکز بر جاینامهای سرق، دورق، فلاحیه و شادگان در جنوب خوزستان، از یک سو نقش این علم را در بازسازی تحولات فضایی-تاریخی برجسته میکند و از سوی دیگر، اهمیت آن را در تبیین پیوندهای ناگسستنی میان هویت مکانی، عوامل طبیعی و فرآیندهای اجتماعی- سیاسی نشان میدهد. پژوهش پیشرو با هدف بازخوانی بخشی از تاریخ خوزستان و بازشناسی پیشینه، تحولات مکانی و پیوند مفهومی جاینامهای سرق، دورق، فلاحیه و شادگان در جنوب این پهنه، در پی پاسخ به این پرسش است که آیا این اسامی به مکانهایی متفاوت در دورههای مختلف اشاره دارند یا به یک بستر جغرافیایی مشترک بازمیگردند. روش پژوهش، تحلیل تطبیقی متون جغرافیایی-تاریخی یونانی، عربی، سریانی، سفرنامهها، مختصات جغرافیایی شهرها، نقشههای تاریخی و شواهد باستانشناسی است. برآیند این دادهها نشان میدهد که این جاینامها از دوران باستان تا امروز دستخوش تحولات زمانی و مکانی متعددی شدهاند. طبق شواهد باستانشناسی، زبانشناسی، متون تاریخی و مطالعات زمینشناسی، چهار موقعیت اصلی در ارتباط با این جاینامها قابل بررسی هستند: تلتندی و جانشین (بهعنوان محل سرق و دورق باستان در شهرستان رامشیر)، روستای مدینه (بهعنوان دورق قدیم در شهرستان شادگان)، و فلاحیه (بهعنوان دورق جدید و هستة اولیه شهر امروزی شادگان). به نظر میرسد این مناطق در فرآیندهای تاریخی متعدد، دستخوش جابهجاییها و تحولات تدریجی از شرق به غرب و سپس به سمت جنوب غربی در امتداد رودخانة جراحی شدهاند. این تغییر موقعیت، متأثر از عواملی همچون تغییرات زیستمحیطی - مانند تکامل مخروط افکنههای آبرفتی- و عوامل انسانی بودهاند. اگرچه شواهد موجود تا حدی مسیر تحولات را روشن میکند، اما بهدلیل محدود بودن مطالعات گذشته و تخریب بسیاری از محوطهها در دهههای اخیر، انجام بررسیهای میدانی هدفمند و بهرهگیری از تصاویر ماهوارهای و تحلیلهای میانرشتهای برای بازبینی یا تأیید این فرضیات ضروری است
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
A Study of the Toponyms Suraq, Duraq, Falāhīyeh, and Shādegān in the Historical Geography of Khuzestan
نویسندگان [English]
- Marzieh Sharbaf 1
- Shahrokh Razmjou 2
1 Ph.D. Candidate of Archaeology, Faculty of Literature and Human Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor Department of Archaeology, Faculty of Literature and Human Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]
Toponymy, as a key branch of historical geography, plays a significant role in analyzing spatial and cultural transformations in human societies. Place names serve as essential tools for gaining deeper insights into the complex relationship between humans and their environment throughout history, reflecting cultural changes, population movements, and socio-political transformations over the centuries. Focusing on the toponyms Suraq, Duraq, Falāhīyeh, and Shādegān in southern Khuzestan, this study highlights, on the one hand, the capacity of toponymic studies to reconstruct spatio-historical developments and, on the other, their value in revealing the inseparable ties between spatial identity, natural factors, and socio-political processes. The main goal of this research is to reassess part of Khuzestan’s territorial history by tracing the historical background, spatial changes, and semantic connections of these four toponyms, in order to answer whether they refer to distinct locations across different historical periods or to a shared geographical context. The study employs a comparative analysis of Syriac, Greek, and Arabic geographical-historical texts, travel accounts, geographic coordinates, historical maps, and archaeological evidence. The combined data indicate that these place names have undergone multiple spatial and temporal transformations from antiquity to the present. Based on archaeological, linguistic, historical, and geomorphological evidence, four key locations have been identified: Tel Tendy and Ja Nišīn (as the probable sites of ancient Suraq and Duraq in present-day Rāmshīr County), the village of Madīneh (as Old Duraq in Shādegān County), and Falāhīyeh (as New Duraq and the original nucleus of modern Shādegān). These areas appear to have shifted gradually from east to west and then southwest along the Jarrāhī River over time, due to environmental changes—such as the evolution of alluvial fans—and human interventions. While the available data shed partial light on these transformations, the limited scope of previous investigations and the destruction of many sites in recent decades underline the need for targeted archaeological surveys, satellite imagery analysis, and interdisciplinary approaches to either confirm or revise these hypotheses.
کلیدواژهها [English]
- Suraq
- Duraq
- Falāhīyeh
- Shādegān
- Sasanian period
- Islamic period
- Historical geography
ابن اثیر، ع. (۱۳۸۵-۱۳۸۲). تاریخ کامل. ترجمه حمیدرضا آژیر. جلد دهم، یازدهم و سیزدهم. چاپ اول. تهران: اساطیر.
ابن اثیر، ع. (۱۳۸۵-۱۳۸۳). تاریخ کامل. ترجمه سید حسین روحانی. جلد اول و چهارم. چاپ سوم. تهران: اساطیر.
ابن بلخی. (1384). فارسنامه. تصحیح گای لیسترانج و رینولد آلن نیکلسون. تهران: اساطیر.
ابن حوقل، ابوالقاسم. (1366). سفرنامۀ ابن حوقل: ایران در صورة الارض. ترجمه و توضیح جعفر شعار. چاپ دوم. تهران: امیر کبیر
ابن خردادبه، عبیدالله. (1371). مسالک و ممالک. ترجمۀ سعید خاکرند. تهران: میراث ملل.
ابن رسته، احمد بن عمر. (1365). الاعلاق النفیسة. ترجمۀ حسین قرهچانلو. تهران: امیرکبیر.
ابن فقیه، احمد بن محمد. (۱۳۴۹). ترجمة مختصر البلدان: بخش مربوط به ایران. ترجمۀ محمدرضا حکیمی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ابوالفداء، اسماعیل. (1349). تقویم البلدان. ترجمه عبدالمحمد آیتی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ابودلف، مسعر بن مهلهل. (1354). سفرنامۀ ابودلف در ایران. با تعلیقات و تحقیقات ولادیمیر مینورسکی. ترجمۀ ابوالفضل طباطبایی. چاپ دوم. تهران: زوار.
احمدوند، عباس. و رودگر، قنبر علی. (۱۳۹۲). دورق. دانشنامة جهان اسلام. جلد ۱۸، ۳۰۲-۳۰۰.
اسکندر منشی. (1314). تاریخ عالم آرای عباسی. جلد سوم. تهران: دار الطباعة آقا سید مرتضی.
اصطخری، ابو اسحق ابراهیم. (1340). مسالک و ممالک. به کوشش ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب .
اصفهانی، محمد معصوم بن خواجگی. (1368). خلاصه السیر. تهران: انتشارات علمی.
افشار سیستانی، ایرج. (1369). نگاهی به خوزستان: مجموعهای از اوضاع تاریخی، جغرافیائی، اجتماعی، اقتصادی منطقه. تهران: بلور.
اقتداری، احمد. (۱۳۷۵). خوزستان و کهگیلویه و ممسنی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
اکبری، امیر. (1388). جغرافیای عصر باستان و تأثیر آن بر جغرافیدانان مسلمان. پژوهشنامه تاریخ. سال چهارم. شماره 15، ۳۲-۱.
امام شوشتری، محمد علی. (۱۳۳۱). تاریخ جغرافیائی خوزستان. تهران: امیر کبیر.
بلاذری، احمد بن یحیی. (1346). فتوحالبلدان، بخش مربوط به ایران. ترجمۀ آذرتاش آذرنوش. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
بلخی، ابوزید. (1396). الاشکال (صور الاقالیم). به کوشش فرهاد وداد. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
بهرامی، روحالله. (۱۳۹۲). جنبش کساحین و اهل الکلاء. پژوهشنامة تاریخ اسلام، سال سوم، شماره 12، ۳۶-۷.
البیرونی، ابی الریحان محمد بن احمد. (۱۹۵۵). القانون المسعودی. الجزء الثانی. حیدرآباد: دائرةالمعارف العثمانیة.
تاورنیه، ژان باتیست (۱۳۳۶). سفرنامة تاورنیه. ترجمة ابوتراب نوری. تصحیح حمید شیرانی. چاپ دوم. اصفهان: کتابفروشی تایید.
جملی کارری، جووانی فرانچسکو، (۱۳۴۸). سفرنامة کارری. ترجمة عباس نخجوانی و عبدالعلی کارنگ. تبریز: اداره کل فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی.
جیهانی، ابوالقاسم. (1368). اشکال العالم. ترجمه علی بن عبدالسلام کاتب. تهران: شرکت بهنشر، انتشارات آستان قدس رضوی.
حافظ ابرو، عبدالله. (1378). جغرافیای حافظ ابرو. به تصحیح صادق سجادی. جلد دوم. تهران: میراث مکتوب.
حدود العالم من المشرق الی المغرب. (1362). به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری.
حسینزاده شانهچی، حسن. (۱۳۸۶). بنادر ایرانی خلیج فارس در قرون میانی اسلام. فصلنامه تاریخ اسلام. سال هشتم، شماره ۲۹، ۶۵-۳۳.
حسینی فسائی، حسن. (1378). فارسنامة ناصری. تصحیح منصور رستگار فسائی. دو جلد. تهران: امیر کبیر.
حمیری، محمد بن عبدالمنعم. (19۷4). الروض المعطار فی خبر الأقطار. تحقیق احسان عباس. بیروت: مکتبة لبنان.
حمیری، یزید بن مفرغ. (19۷۵). دیوان یزید بن مفرغ الحمیری. گردآورنده عبدالقدوس ابوصالح. بیروت: موسسة الرسالة.
خلیفی، قادر. (۱۳۹۲). تداوم و تحول تاریخ محلی دورق، از ورود اسلام تا پایان دورة حکومت شیخ خزعل. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید چمران اهواز.
خوارزمی، محمد بن موسی. (۲۰۰۹). صورة الأرض من جغرافیة بطلمیوس فی المدن و الجبال و البحار الجزایر و الأنهار. جبیل: دار و مکتبة بیبلیون.
خیراندیش، عبدالرسول. (1379). حاج میرزا حسن فسایی، فارسنامه ناصری و مسئله اوقاف مدرسه منصوریه شیراز. کتاب ماه و جغرافیا، شماره 39، 17-13.
دمشقی، محمد بن ابی طالب. (1357). نخبة الدهر فی عجائب البر و البحر. ترجمۀ حمید طبیبان.
رضاخانی، خداداد. و امیری باوندپور، سجاد. (1395). رویدادنامة سریانی موسوم به رویدادنامة خوزستان. تهران: حکمت سینا.
رضائی باغبیدی، حسن. (۱۳۹۳). سکههای ایران در دورة اسلامی: از آغاز تا برآمدن سلجوقیان. تهران: سمت.
رنجبر، محمد علی. (1382). مشعشعیان، ماهیت فکری - اجتماعی و فرایند تحولات تاریخی. تهران: آگه.
سردار اسعد، علیقلی بن حسینقلی. (۱۳۳۳). تاریخ بختیاری. چاپ سنگی. تهران.
سمعانی، عبدالکریم. (1962). الأنساب. جلد پنجم. هند: مطبعة مجلس.
شاردن، ژان. (۱۳۷۴). سفرنامۀ شاردن، ترجمة اقبال یغمایی. جلد دوم و سوم. تهران: توس.
صولی، محمد بن یحیی. (۲۰۰۴). کتاب الأوراق، قسم أخبار الراضی بالله و المتقی لله. الجزء الثانی. تحقیق ج. هیورث.دن. قاهره: الهیئة العامة لقصور الثقافة.
طبری، محمد بن جریر. (۱۳۶۲). تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک. جلد دوم. ترجمة ابوالقاسم پاینده. چاپ دوم. تهران: اساطیر.
طبری، محمد بن جریر. (۱۳۷۳). تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک. جلد پانزدهم. ترجمة ابوالقاسم پاینده. چاپ چهارم. تهران: اساطیر.
طبری، محمد بن جریر. (۱۳۸۳). تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک. جلد پنجم. ترجمة ابوالقاسم پاینده. چاپ ششم. تهران: اساطیر.
عقیلی، عبدالله. (1377). دارالضربهای ایران در دورۀ اسلامی. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
فریدی مجید، فاطمه و ملکپور، نجمه. (۱۳۸۸). سرگذشت تقسیمات کشوری ایران (از ۱۲۸۵ تا ۱۳۸۵ ه.ش). جلد سوم. تهران: بنیاد ایرانشناسی.
قائینی، فرزانه. (۱۳۸۸). سکهشناسی دوره صفویه. تهران: پازینه.
قزوینی، زکریا. (1373). آثار البلاد و اخبار العباد. ترجمة جهانگیر میرزا قاجار. تهران: امیر کبیر.
قیم، عبدالنبی. (۱۳۹۳). پانصد سال تاریخ خوزستان و نقد کتاب تاریخ پانصد سالة خوزستان احمد کسروی. چاپ دوم. تهران: اختران.
کاره، بارتلمی آبه. (1387). سفرنامه آبه کاره در ایران. ترجمة احمد بازماندگان خمیری. تهران: گلگشت.
کاشانی، میرزا تقی خان. (۱۳۷۰). گنج شایگان، گزارش سفر خوزستان. به اهتمام جمشید مظاهری. نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، شماره ۳، ۲۰۶-۱۲۹.
کراچکوفسکی، ایگناتی یولیانوویچ. (1963). تاریخ الأدب الجغرافی العربی. ترجمة صلاح الدین عثمان هاشم. جلد اول. مصر: لجنة التألیف و الترجمة و النشر.
کرمزاده، فرشاد. (1400). روش های محاسبه عرض جغرافیایی مواضع زمین در کتاب تحدید نهایات الاماکن ابوریحان بیرونی. نشریه علمی علم و تمدن در اسلام، 3(9)، 75-56.
کرمزاده، فرشاد. قلندری، حنیف. و رحیمی، غلامحسین. (۱۳۹۵). جغرافیای ریاضی در نخستین آثار نجومی دورة اسلامی. تاریخ علم، دورة ۱۴(۲) ،۱۷۴-۱۶۱.
کرمزاده، فرشاد. قلندری، حنیف. و رحیمی، غلامحسین. (۱۳۹۸). تعیین طول جغرافیایی مواضع زمین براساس ماه گرفتگی در کتاب تحدید نهایات الأماکن بیرونی. پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی، ۵۲(۱)، ۱۷۲-۱۵۷.
کسروی، احمد. (۱۳۳۰). تاریخ پانصد سالة خوزستان. چاپ سوم. تهران: بنگاه مطبوعاتی گوتنبرگ.
گنجی، محمد حسن. (۱۳۸۹). خالدات، جزایر. دانشنامة جهان اسلام، جلد ۱۴ (ح-خ)، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی، ۶۸۰-۶۷۸.
محمدی ملایری، محمد. (۱۳۷۵). تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی، دل ایرانشهر. جلد دوم بخش اول. تهران: توس.
مرغائیزاده، مریم. و ولی عرب، مسعود. (1397). بررسی اوضاع سیاسی- اجتماعی خوزستان در دورة ایلخانان با تاکید بر شهر شوشتر. تاریخنامه خوارزمی، سال ششم، شماره 21، 141-130.
مستوفی قزوینی، حمدالله. (1362). نزهة القلوب: المقالة الثالثة در صفت بلدان و ولایات و بقاع. تصحیح گای لیسترانج. تهران: دنیای کتاب.
مستوفی یزدی، محمد مفید. (1337). فصلی از تاریخ مختصر مفید. نشریۀ فرهنگ ایران زمین. شمارۀ 6، ۱۷۷-۱۶۶.
مسعودی، علی بن حسین. (1382). مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. جلد اول. چاپ هفتم. تهران: علمی و فرهنگی.
مشعشعی، علی بن عبدالله. (1396). الرحلة المکیة (تاریخ سیاسی و اجتماعی مشعشعیان). ترجمة نورالدین محمد بن نعمت الله جزایری. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
مقدسی، ابو عبدالله محمد. (1361). احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم. ترجمۀ علینقی منزوی، دو جلد، چاپ اول. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
مقدم، عباس (۱۳۸۴). بررسیهای باستانشناسی میاناب شوشتر. با همکاری علیرضا خسروزاده، عبدالحمید رضایی، محسن زیدی، شهربانو سلیمانی، ابوالفضل عالی، محمد تقی عطایی، بهزاد فریادیان، جلال کریمی، افشین لزردوستی، نگین میری. سلسله گزارشهای باستان شناسی (۸). تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده باستان شناسی.
موسوی نامی اصفهانی، محمد صادق. (1368). تاریخ گیتیگشا. با مقدمۀ سعید نفیسی. چاپ چهارم. تهران: اقبال.
الموسوی، الشبری. و آل بالیل، هادی. (۱۴۱۰). تاریخ مدینة الدورق. الموسم. العدد ۸، ۱۱۹۲-۱۲۲۹.
نجمالملک، عبدالغفار. (۱۳۶۲). سفرنامه خوزستان. به کوشش محمد دبیر سیاقی. تهران: علمی.
نظامالسلطنه مافی، حسین قلی. (۱۳۶۲). خاطرات و اسناد حسین قلی خان نظام السلطنه مافی. جلد سوم. تهران: تاریخ ایران.
نعمة الحلو، علی. (1968). تاریخ امارة کعب العربیة فی القبان و الدورق - الفلاحیة. نجف: مطبعة الغری الحدیثة.
نیک فهم خوب روان، سجاد. (۱۳۹۲). خالِدات، جَزایِر. دائره المعارف بزرگ اسلامی، جلد 21 (حسین، طه - خانقاه)، زیر نظر محمد کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.
همدانی، رشیدالدین فضلالله. (1358). سوانح الافکار رشیدی. به کوشش محمد تقی دانش پژوه. تهران: کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد.
واله قزوینی، محمد یوسف. (۱۳۸۰). ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
وثوقی، محمد باقر و خیراندیش، عبدالرسول. (۱۳۸۴). جنگنامة کشم و جرون نامه. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
وثوقی، محمد باقر و صفتگل، منصور. (۱۳۹۵). اطلس تاریخ بنادر و دریانوردی ایران. جلد سوم. تهران: سازمان بنادر و دریانوردی.
وثوقی، محمد باقر. (۱۳۸۴). تاریخ خلیج فارس و ممالک همجوار. تهران: سمت.
وصاف الحضره، عبدالله. (1338). تاریخ وصاف الحضره. تهران: کتابفروشی ابن سینا.
یاقوت حموی، شهابالدین. (13۸۳-۱۳۸۰). معجم البلدان. ترجمه علینقی منزوی. دو جلد. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
یاقوت حموی، شهابالدین. (1995). معجم البلدان. المجلد الثانی و الثالث. بیروت: دار صادر.
Abu al-Fida, I. (1970). Calendar of the Lands (Taqwim al-Buldan). Translated by A. Ayati. Tehran: Iranian Culture Foundation. [In Persian].
Abu Dolaf, M.b.M. (1975). Travelogue of Abu Dolaf in Iran. With commentaries and research by V. Minorsky, translated by A. Tabatabaei. 2nd ed. Tehran: Zavvar. [In Persian].
Aḥmadvand, A. & Rudgar, Q.A. (2013). "Dawraq". Encyclopedia of the Islamic World, Vol. 18, pp. 300-302. [In Persian].
Akbari, A. (2009). "Geography of the Ancient Era and Its Impact on Muslim Geographers". Journal of History Research, Year 4, No. 15, pp. 1-32. [In Persian].
Al-Biruni, A.R.M.b.A. (1955). Al-Qanun al-Mas'udi (Mas'udic Canon), Vol. 2. Hyderabad: Osmania Oriental Publications Bureau. [In Persian].
Ali, J. (1967). The Determination of the Coordinates of Positions for the Correction of Distances between Cities: A Translation from the Arabic of al-Bîrûnî's Kitâb Taḥdîd Nihâyât al-Amâkin li-Taṣḥîḥ Masâfât al-Masâkin. Beirut: The American University of Beirut.
Alizadeh, A. (1985). Elymaean Occupation of Lower Khuzestan During the Seleucid and Parthian Periods: A Proposal. Iranica Antiqua, 20, 175-195.
Alizadeh, A. (2014). Ancient settlement systems and cultures in the Ram Hormuz Plain, Southwestern Iran: Excavations at Tall-e Geser and Regional Survey of the Ram Hormuz Area. Chicago: The University of Chicago.
Al-Musavi, Al-Shabri & Al-Balil, H. (1990). "History of Madinat al-Dawraq". Al-Mawsim, No. 8, pp. 1192-1229. [in Arabic].
Baladhuri, A.b.Y. (1967). Conquests of the Lands (Futuh al-Buldan): Section on Iran. Translated by A. Azarnoush. Tehran: Iranian Culture Foundation. [In Persian].
Balkhi, A. (2017). Al-Ashkal (Suwar al-Aqalim). Edited by F. Vedad. Tehran: Association of Cultural Works and Honors. [In Persian].
Bamshad, M. (1971). Iran's Revolutionary Movement. Tehran: Amirkabir Publications. [In Persian].
Barahimi, R. (2013). "The Movement of the Coppersmiths (Kasahin) and the People of Al-Kala'". Journal of Islamic History, Year 3, No. 12, pp. 7-36. [In Persian].
Braun, O. (1900). Das Buch der Synhados oder Synodicon Orientale. Amsterdam: Philo.
Brock, S. (1997). A Brief Outline of Syriac Literature. India: St. Ephrem Ecumenical Research Institute.
Caldwell, J.R. (1968). Tell-I Ghazir. Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatishcen Archäologie, 3, 348-355.
Cameron, G. G. (1936). History of Early Iran. Chicago: The University of Chicago.
Carré, B.A. (2008). Travelogue of Abbé Carré in Iran. Translated by A. Bazmandegan Khamiri. Tehran: Golgasht. [In Persian].
Chabot, J. B. (1902). Synodicon Orientale ou Recueil de Synodes Nestoriens. Paris: Imprimerie Nationale.
Chardin, J. (1995). Travelogue of Chardin, Vols. 2 & 3. Translated by I. Yaghmaei. Tehran: Toos. [In Persian].
Dameshghi, M.b.A.T. (1978). Selection of the Age on the Wonders of Land and Sea (Nukhbat al-Dahr). Translated by H. Tabibian. Tehran: n.p. [In Persian].
Diodorus Siculus (2005). Iran and the Ancient East in the Historical Library. Translated and annotated by E. Sangari & H. Beik-Shourkaei. Tehran: Jami. [In Persian].
Dittmann, R. (1984). Eine Randebene des Zagros in der Frühzeit: Ergebnisse des Behbehan-Zuhreh Surveys. Berliner Beiträge zum Vorderen Orient, Band 3. Berlin: Dietrich Reimer.
Dittmann, R. (1986). Betrachtungen zur Frühzeit des Südwest-Iran: Regionale Entwicklungen vom 6. bis zum Frühen 3. Vorchristlichen Jahrtausend. Berliner Beiträge zum Vorderen Orient, Band 4. Berlin: Dietrich Reimer.
Eskandar Monshi (1935). History of 'Alam Ara-ye Abbasi, Vol. 3. Tehran: Dar al-Tiba'ah Aqa Seyyed Morteza. [In Persian].
Estakhri, A.I.E. (1961). Routes and Realms (Masalik wa Mamalik). Edited by I. Afshar. Tehran: Book Translation and Publishing Firm. [In Persian].
Faridi Majid, F. & Malekpour, N. (2009). The Story of Iran's Administrative Divisions (1906–2006), Vol. 3. Tehran: Iranology Foundation. [In Persian].
Fiey, J. M. (1969). L'élam, la première des métropoles ecclésiastiques syriennes orientales. Melto. Recherches Orientales, 5, 221-267.
Fiey, J. M. (1993). Pour un Oriens Christianus Novus, Répertoire des Diocèses Syriaques Orientaux et Occidentaux. Beirut: In Kommission bei Franz Steiner Verlag Stuttgart.
Floor, W. (2006). The Rise and Fall of the Banū Kaʿb. A Borderer State in Southern Khuzestan. Iran, 44, 277-315.
Foucault, M. (2015). *Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings 1972–1977*. Translated by K. Safavi. Tehran: Ney. [In Persian].
Foucault, M. (2016). The History of Sexuality, Vol. 1: The Will to Knowledge. Translated by N. Sarkhosh & A. Jahandideh. Tehran: Ney. [In Persian].
Ganji, M.H. (2010). "Khalidat (Islands)". Encyclopedia of the Islamic World, Vol. 14, edited by Gh.A. Haddad Adel. Tehran: Islamic Encyclopedia Foundation, pp. 678-680. [In Persian].
Gasche, H., & Paymani, A.R. (2005). Repères Archéologiques dans le Bas Khuzestan, Akkadica, 126(1), 13-43.
Hafiz-e Abru, A. (1999). Geography of Hafiz-e Abru, Vol. 2. Edited by S. Sajjadi. Tehran: Miras-e Maktub. [In Persian].
Hamiri, M.b.A. (1974). Al-Rawd al-Mi'tar fi Khabar al-Aqtar. Edited by I. Abbas. Beirut: Maktabat Lubnan. [in Arabic].
Hamiri, Y.b.M. (1975). Diwan of Yazid ibn Mufarrih al-Hamiri. Compiled by A.Q. Abu Salih. Beirut: Al-Resalah Foundation. [in Arabic].
Hansman, J. (1967). Charax and the Karkheh. Iranica Antiqua, 7, 21-58.
Hansman, J. (1970). Urban Settlement and Water Utilization in South-Western Khuzistan and South-Eastern Iraq from Alexander the Great to the Mongol Conquest of 1258. PhD Thesis, London: School of Oriental and African Studies, University of London.
Hansman, J. (1978). Seleucia and the Three Dauraks. Iran, 16, 154-161.
Heimgartner, M. (2012). Die Briefe 42-58 des Ostsyrischen Patriarchen Timotheos I. Lovanii: In Aedibus Peeters.
Henning, W. B. (1952). The monument and inscriptions of Tang-I Sarvak, Asia Major 2(2), 151-178.
Hosseini Fasaei, H. (1999). Farsnameh-ye Naseri, 2 vols. Edited by M. Rastegar Fasaei. Tehran: Amirkabir. [In Persian].
Hosseinzadeh Shanehchi, H. (2007). "Iranian Ports of the Persian Gulf in the Medieval Islamic Centuries". Journal of Islamic History, Year 8, No. 29, pp. 33-65. [In Persian].
Ibn al-Athir, A. (2006–2004). The Complete History (Al-Kamil fi al-Tarikh), Vols. 10, 11, & 13. Translated by H. Ajir. 1st ed. Tehran: Asatir. [In Persian].
Ibn al-Athir, A. (2006–2005). The Complete History (Al-Kamil fi al-Tarikh), Vols. 1 & 4. Translated by S.H. Rohani. 3rd ed. Tehran: Asatir. [In Persian].
Ibn al-Faqih, A.b.M. (1970). Translation of Mukhtasar al-Buldan: Section on Iran. Translated by M.R. Hakimi. Tehran: Iranian Culture Foundation. [In Persian].
Ibn Balkhi (2005). Farsnameh. Edited by G. Le Strange & R.A. Nicholson. Tehran: Asatir. [In Persian].
Ibn Hawqal, A.Q. (1987). Travelogue of Ibn Hawqal: Iran in Surat al-Ard. Translated and annotated by J. Sha'ar. 2nd ed. Tehran: Amirkabir. [In Persian].
Ibn Khordadbeh, O. (1992). Routes and Realms (Masalik wa Mamalik). Translated by S. Khakrand. Tehran: Miras-e Melal. [In Persian].
Ibn Roste, A.b.O. (1986). Al-A'laq al-Nafisa. Translated by H. Qarehchanlu. Tehran: Amirkabir. [In Persian].
Ibn Rustah, A.b.O. (1986). Precious Records. Translated by H. Qarehchanlu. Tehran: Amirkabir. [In Persian].
Ibn Sa'd (n.d.). Major Classes (Al-Tabaqat al-Kubra). (Details missing). [In Persian].
Idrīsī, A. & Miller, K. (1928). Weltkarte des Idrisi vom Jahrn. Ch., Charta Rogeriana. Stuttgart: Konrad Miller. [Map] Retrieved from the Library of Congress, https://www.loc.gov/item/2007626789/.
Isfahani, M.M.b.K. (1989). Khulasat al-Siyar. Tehran: Elmi Publications. [In Persian].
Ja'fari, M.b.N. (n.d.). The Delight of Hearts (Nuzhat al-Qolub). (Details missing). [In Persian].
Jahromi, M.b.H. (n.d.). The Selected (Al-Muntakhab). (Details missing). [In Persian].
Jihani, A.Q. (1989). Shapes of the World (Ashkal al-Alam). Translated by A.b.A.S. Kateb. Tehran: Beh Nashr Publishing – Astan Quds Razavi. [In Persian].
Jomelli Carri, G.F. (1969). Travelogue of Carri. Translated by A. Nakhjavani & A.A. Karang. Tabriz: East Azerbaijan Department of Culture and Art. [In Persian].
Karamzadeh, F. (2021). "Methods of Calculating the Geographical Latitude of Places in Abu Rayhan Biruni's Book 'Tahdid Nihayat al-Amakin'". Journal of Science and Civilization in Islam, 3(9): 56-75. [In Persian].
Karamzadeh, F., Qalandari, H., & Rahimi, Gh. (2016). "Mathematical Geography in the First Astronomical Works of the Islamic Period". History of Science, 14(2): 161-174. [In Persian].
Karamzadeh, F., Qalandari, H., & Rahimi, Gh. (2019). "Determining Longitude Based on Lunar Eclipses in Biruni's 'Tahdid Nihayat al-Amakin'". Journal of the History of Islamic Civilization, 52(1): 157-172. [In Persian].
Kasravi, A. (1951). Five Hundred Years of Khuzestan's History. 3rd ed. Tehran: Gothenburg Publishing Company. [In Persian].
Katouzian, M.A.H. (1994). Mosaddeq and the Struggle for Power in Iran. Tehran: Elmi Publications. [In Persian].
Katouzian, M.A.H. (2008). Iran: A Short-Term Society. Tehran: Ney. [In Persian].
Kennedy, E. S. (1973). A commentary upon Bīrūnī's Kitāb tahdīd al-amāki. Beirut: American University of Beirut.
Kermani, A.b.H. (n.d.). Mirror of the Unseen (A'ineh-ye Gheibi). (Details missing). [In Persian].
Khalifi, Q. (2013). Continuity and Transformation of Local History of Dorraq, from the Advent of Islam to the End of the Rule of Shaykh Khaz'al. Master's thesis. Shahid Chamran University of Ahvaz. [In Persian].
Khamenei, S.A. (1999). Collection of Speeches by the Supreme Leader on the National Oil Movement. Tehran: Islamic Revolution Research Institute. [In Persian].
Khomeini, R. (1963–1978). Sahifeh-ye Imam: Collection of Works of Imam Khomeini (Vols. 1–5). Tehran: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. [In Persian].
Khwarazmi, M.b.M. (2009). Surat al-Ard: The Geography of Ptolemy on Cities, Mountains, Seas, Islands, and Rivers. Jbeil: Dar wa Maktabat Bibliyon. [in Arabic].
Kinneir, J. M. (1813). A Geographical Memoir of the Persian Empire. London: John Murray.
Kinzer, S. (2003). All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Terror in the Middle East. Translated by Anonymous. Tehran: Akhtaran Publishing. [In Persian].
Krachkovsky, I.Y. (1963). History of Arabic Geographical Literature, Vol. 1. Translated by S.D.O. Hashem. Egypt: Lajnat al-Ta'lif wa al-Tarjamah wa al-Nashr. [In Persian].
Layard, A. H. (1846). A Description of the Province of Khúzistán. The Journal of the Royal Geographical Society of London, 16, 1–105.
Le Strange, G. (1905). The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: Cambridge University Press. (Reference as cited). [In Persian].
Lees, G. M., & Falcon, N. L. (1952). The Geographical History of the Mesopotamian Plains. The Geographical Journal, 118(1), 24-39.
Lockhart, L. (1991). DAWRAḲ. In B. Lewis, CH. Pellat, & J. Schacht (eds.), The Encyclopaedia of Islam. Vol. II (p. 181). Fourth Impression. Leiden: E.J. Brill.
Lorimer, J. G. (1915). Gazetteer of the Persian Gulf, Oman, and Central Arabia. Vol. 1. India: Superintendent Government Printing.
Maçoudi, A. (1861). Les Prairies D'or. Tome Premier. Translated by Barbier de Meynard, Ch. & Pavet de Courteille, A. Paris: A L’Imprimerie Impériale.
Marghaeizadeh, M. & Vali Arab, M. (2018). "A Study of the Political-Social Situation of Khuzestan during the Ilkhanate Period with an Emphasis on Shushtar". Kharazmi Historical Journal, Year 6, No. 21, pp. 130-141. [In Persian].
Mashsha'i, A.b.A. (2017). The Meccan Journey (Al-Rihla al-Makkiyya): Political and Social History of the Musha'sha'iyyah. Translated by N.M.b.N. Jazayeri. Tehran: Miras-e Maktub Research Center. [In Persian].
Mas'udi, A.b.H. (2003). Meadows of Gold and Mines of Gems (Muruj al-Dhahab), Vol. 1. Translated by A. Payandeh. 7th ed. Tehran: Elmi va Farhangi. [In Persian].
McCown, D.E. (1954). The Relative Stratigraphy and Chronology of Iran. In R.W. Ehrich (ed.), Relative Chronologies in Old World Archaeology (pp. 56-67). Chicago: University of Chicago.
Miles, G. (1975). NUMISMATICS. In R. Frye (ed.), The Cambridge History of Iran (pp. 364-377). Cambridge: Cambridge University.
Moghaddam, A. (2005). Archaeological Surveys of Mianab Shushtar. In collaboration with A. Khosrowzadeh et al. Archaeological Report Series No. 8. Tehran: Cultural Heritage and Tourism Organization, Archaeological Research Institute. [In Persian].
Moghaddam, A. (2016). A Fifth-Millennium BC Cemetery in the North Persian Gulf: Zohreh Prehistoric Project. Antiquity, 90(353), 1-6.
Mohammadi Malayeri, M. (1996). History and Culture of Iran during the Transition from the Sasanian to the Islamic Era: Heartland of Iran (Del-e Iranshahr), Vol. 2, Part 1. Tehran: Toos. [In Persian].
Mosaddeq, M. (1986). Memoirs and Reflections of Dr. Mosaddeq. Tehran: Elmi. [In Persian].
Motahhari, M. (1978). The Stories of the Righteous (Dastan-e Rastan). Tehran: Sadra Publications. [In Persian].
Muqaddasi, A.A.M. (1982). The Best Divisions for the Knowledge of the Climes (Ahsan al-Taqasim fi Ma'rifat al-Aqalim), 2 vols. Translated by A. Monzavi. 1st ed. Tehran: Society of Iranian Authors and Translators. [In Persian].
Musavi Nami Esfahani, M.S. (1989). History of Gitigsha. With an introduction by S. Nafisi. 4th ed. Tehran: Iqbal. [In Persian].
Mustawfi Qazvini, H. (1983). Nuzhat al-Qolub: The Third Discourse on the Description of Cities, Provinces, and Places. Edited by G. Le Strange. Tehran: Donya-ye Ketab. [In Persian].
Najm al-Molk, A. (1983). Travelogue of Khuzestan. Edited by M. Dabir Siyaqi. Tehran: Elmi. [In Persian].
Nezam al-Saltaneh Mafi, H.Q. (1983). Memoirs and Documents of Hossein Qoli Khan Nezam al-Saltaneh Mafi, Vol. 3. Tehran: Tarikh-e Iran. [In Persian].
Nik-Fahm Khoob Ravan, S. (2013). "Khalidat (Islands)". The Great Islamic Encyclopedia, Vol. 21, edited by M.K. Musavi Bojnourdi. Tehran: The Great Islamic Encyclopedia Center, Center for Iranian and Islamic Studies. [In Persian].
Ni'mah al-Hilu, A. (1968). History of the Arab Emirate of Ka'b in Qoban, Dawraq, and Fallahiyya. Najaf: Al-Ghari Al-Haditha Press. [in Arabic].
Nissen, H.J. & Redman, L. (1971). Preliminary notes on an archaeological surface survey in the plain of Behbehan and the Lower Zuhreh Valley. Bastan Chenasi va Honar-e Iran, 6, 48–50.
Nissen, H.J. (1976). The Behbahan Plain in the Fifth Millennium B.C. In M.Y. Kiani (ed.), The Memorial Volume of the Vlth International Congress of Iranian Art and Archeology, Oxford, September 11-16, 1972 (pp. 273-280). Tehran: Iranian Center for Archeological Research.
Office of Political Studies (1977). Content Analysis of Periodicals and Lecture Tapes. Tehran: Office of Political Studies Publications. [In Persian].
Perkins, A. (1949). Archaeological News. American Journal of Archaeology, 53(1), 36-57.
Pliny, the Elder. (1855). The Natural History of Pliny, Vol. 2, trans. by Bostock, J. & Reiley, H. T. London: Henry G. Bohn.
Potts, D. T. (1999). Elamite Ulā, Akkadian Ulaya and Greek Choaspes: A Solution to the Eulaios Problem. Bulletine of the Asia Institute, New Series, Vol. 13, 27-44.
Potts, D. T. (2004). The Archaeology of Elam. Cambridge: Cambridge University.
Pouyan, A.K. (1970). The Necessity of Armed Struggle. Tehran: Publisher Unknown. [In Persian].
Qa'ini, F. (2009). Numismatics of the Safavid Period. Tehran: Pazineh. [In Persian].
Qayem, A.N. (2014). Five Hundred Years of Khuzestan's History: A Critique of Ahmad Kasravi's Book. 2nd ed. Tehran: Akhtaran. [In Persian].
Qazvini, Z. (1994). Monuments of the Lands and History of Their Peoples (Athar al-Bilad wa Akhbar al-'Ibad). Translated by J.M. Qajar. Tehran: Amirkabir. [In Persian].
Ranjbar, M.A. (2003). The Musha'sha'iyyah: Intellectual-Social Nature and Process of Historical Developments. Tehran: Agah. [In Persian].
Rawlinson, H. C. (1839). Notes on a March from Zoháb, at the Foot of Zagros, along the Mountains to Khuzistan (Susiana), and from Thence Through the Province of Luristan to Kirmanshah, in the Year 1836. Journal of the Royal Geographical Society of London, 9, 26-116.
Razakhani, Kh. & Amiri Bavandpour, S. (2016). The Syriac Chronicle Known as the Khuzestan Chronicle. Tehran: Hekmat-e Sina. [In Persian].
Rezaei Baghbidi, H. (2014). Iranian Coins in the Islamic Period: From the Beginning to the Rise of the Seljuqs. Tehran: Samt. [In Persian].
Reza'i Baghbidi, H. (2014). The Coins of Iran in the Islamic Era: From the Beginning to the Rise of the Seljuqs. Tehran: SAMT. [In Persian].
Roosevelt, K. (1979). Countercoup: The Struggle for Control of Iran. Translated by Anonymous. Tehran: Sherkat-e Sahami-ye Ketab-ha-ye Jibi. [In Persian].
Safa, Z. (n.d.). History of Iranian Literature. (Details missing). [In Persian].
Sam'ani, A. (1962). The Book of Genealogies (Al-Ansab), Vol. 5. India: Majlis Press. [in Arabic].
Sangari, E., Khosravi, O., & Heydari, M. (2021). The History of Herodotus: Euterpe – The Beginning of the Reign of Cambyses II, Egypt and Its Wonders. Tehran: University of Tehran Press, 2nd ed. [In Persian].
Sardar As'ad, A.b.H. (1954). History of Bakhtiari. Lithographic print. Tehran. [In Persian].
SAVAK (1956). *Confidential Directive to the Press No. 456/K*. Tehran: Historical Documents Center. [In Persian].
SAVAK (1961). Organizational Report of the Analyst Network. Tehran: Historical Documents Center. [In Persian].
Scheil, V. (1911). Textes élamites-Anzanites. Quatrieme Serie, Paris: Ernest Leroux.
Shariati, A. (1971). Return (Bazgasht). Tehran: Hosseiniyeh Ershad. [In Persian].
Shariati, A. (1971). Return to the Self (Bazgasht be Khishtan). Tehran: Hosseiniyeh Ershad. [In Persian].
Soli, M.b.Y. (2004). Kitab al-Awraq, Section on the News of al-Radi billah and al-Muttaqi lillah, Vol. 2. Edited by J. Heyworth-Dunne. Cairo: Egyptian General Book Authority. [in Arabic].
Soroush, M. (2014). The Miṣr of ‘Askar Mokram: Preliminary Report and Framework for Future Research, Archaeologische Mitteilungen aus Iran und Turan, 46, 299-319.
Steve, M.-J. (1987). Nouveaux Mélanges Épigraphiques, Inscriptions Royales de Suse et de la Susiane. Mémoires de la Délégation archéologique en Iran, 53. Nice: Editions Serre
Stocqueler, J. H. (1832). Fifteen Months’ Pilgrimage Through Untrodden Tracts of Khuzistan and Persia, in a journey from India to England, Through Parts of Turkish Arabia, Persia, Armenia, Russia, and Germany. Vol. 1, London: Saunders and Otley.
Strabo. (1930). The Geography of Strabo (Books XV & XVI). Trans. By H. L. Jones. Vol. VII. London: William Heinemann Ltd.
Supreme Council of Culture (1963). Minutes of the Historiography Committee. Tehran: Supreme Council of Culture Publications. [In Persian].
Tabari, M.b.J. (1983). History of Tabari (Tarikh al-Rusul wa al-Muluk), Vol. 2. Translated by A. Payandeh. 2nd ed. Tehran: Asatir. [In Persian].
Tabari, M.b.J. (1994). History of Tabari, Vol. 15. Translated by A. Payandeh. 4th ed. Tehran: Asatir. [In Persian].
Tabari, M.b.J. (2004). History of Tabari, Vol. 5. Translated by A. Payandeh. 6th ed. Tehran: Asatir. [In Persian].
Tavernier, J.B. (1957). Travelogue of Tavernier. Translated by A. Nouri, edited by H. Shirani. 2nd ed. Isfahan: Tayyid Bookstore. [In Persian].
Teixeira, P. (1902). The Travels of Pedro Teixeira with His "Kings of Harmuz" and Extracts from His "Kings of Persia". London: Hakluyt Society.
Unknown Author (1983). The Limits of the World from the East to the West (Hudud al-'Alam min al-Mashriq ila al-Maghrib). Edited by M. Sotoudeh. Tehran: Tahouri. [In Persian].
Valeh Qazvini, M.Y. (2001). Iran during the Time of Shah Safi and Shah Abbas II. Tehran: Association of Cultural Works and Honors. [In Persian].
Vossoughi, M.B. & Khairandish, A.R. (2005). The War-Nameh of Kishm and Jaron-Nameh. Tehran: Miras-e Maktub Research Center. [In Persian].
Vossoughi, M.B. & Sefatgol, M. (2016). Atlas of the History of Iranian Ports and Navigation, Vol. 3. Tehran: Ports and Maritime Organization of Iran. [In Persian].
Vossoughi, M.B. (2005). History of the Persian Gulf and Neighboring Countries. Tehran: SAMT. [In Persian].
Walstra, J., Verkinderen, P., & Heyvaert, V. (2010). Assessing human impact on alluvial fan development: a multidisciplinary case-study from Lower Khuzestan (SW Iran). Geodinamica Acta, 23(5-6), 267-285.
Wassaf al-Hadrah, A. (1959). History of Wassaf al-Hadrah. Tehran: Ibn Sina Bookstore. [In Persian].
Whitcomb, D.S. (1971). The Proto-Elamite Period at Tall-I Ghazir, Iran. MA Thesis, Athens: University of Georgia.
Wiessner, G. (1967). Zu den Subskriptionslisten der Ältesten Christlichen Synoden in Iran. In Wiessner, G. (Ed.), Festschrift für Wilhelm Eilers (pp. 288 – 298). Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
Wright, H.T., & Carter, E. (2003). Archaeological Survey on the Western Ram Hormuz Plain, 1969. In N. Miller & K. Abdi (eds.), Yeki Bud, Yeki Nabud: Essays on the Archaeology of Iran in Honor of William Sumner (pp. 61-82). Cotsen Institute of Archaeology Monograph 48. Los Angeles: University of California Press.
Yaqut al-Hamawi, Sh. (1995). Dictionary of Countries (Mu'jam al-Buldan), Vols. 2 & 3. Beirut: Dar Sadir. [in Arabic].
Yaqut al-Hamawi, Sh. (2004–2001). Dictionary of Countries (Mu'jam al-Buldan), 2 vols. Translated by A. Monzavi. Tehran: Cultural Heritage Organization of Iran.[In Persian].
Zadok, R. (1981). Iranian and Babylonian Notes. Archiv für Orientforschung, 28, 135-139.
)