اصفهانی، عبدالجواد بن ابی القاسم(بیتا). حدیقه الطب، [نسخه خطی]، کتابخانه ملی، شناسه کد کتاب813366.
اعتمادالسلطنه(1367). تاریخ منتظم ناصرى، به تصحیح محمد اسماعیل رضوانی، ج 3، تهران، دنیاى کتاب.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (1374). چهل سال تاریخ ایران، بهکوشش ایرج افشار،ج 1 و3، تهران، اساطیر.
برجسته، سحر و همکاران (1393). سلامت، بهداشت و زیبایی در عصر قاجار، ترجمه مسعود کثیری، تهران، امیرکبیر.
پولاک،یاکوب ادوارد (1368). سفرنامه پولاک (ایران و ایرانیان)، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
جراح شیرازی، محمدرحیم بن محمدباقر (1263 ق). جنگ المعالجات [نسخه خطی]، شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی 7030-10.
حسینى فسایى، حاج میرزاحسن (1382). فارسنامه ناصرى، ج2، تصحیح و تحشیه از منصور رستگار فسایى، تهران، امیرکبیر.
حکیم علوی خان(1241ق). طب حکیم علوی خان، نسخه خطی، کتابخانه ملی، شناسه کد کتاب 2820177.
حکیم قُبلی، محمد بن عبدالصبور (مترجم) (1245 ق). رساله تعلیم نامه در آبله زدن کارمک، [چاپ سربی-سنگی]، دارالسلطنه تبریز، شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی10307-2.
حکیمباشی تبریزی، محمدبن عبدالصبور(1272ق). انوارالناصریه، [نسخه چاپسنگی]، ج 3،کتابخانه ملی، شناسه کد کتاب 1083967.
خطیب طبیب، شیخ محمد (1237 ه. ق). طب دارا، [نسخه خطی]، شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی۱۰-۲۸۹۳۰ ir.
رجایی، عبدالمهدی(1383). تاریخ اجتماعی اصفهان در عصر ظل السلطان(از نگاه روزنامه فرهنگ اصفهان)، اصفهان، دانشگاه اصفهان.
رساله در علوم غریبه (1278 ق).[مجهول المولف]، [نسخه خطی]، کتابخانه ملی، شناسه کد کتاب 2581257.
رسالهای در رمل(1215ق). [مجهول المولف]، [نسخه خطی]، شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی 6725-10.
ساوجی، موسی بن محمدرضا (قرن 13).دستور الاطباء فی دفع الطاعون و الوبا، [نسخه خطی]، کتابخانه ملی، شناسه کد کتاب 1693175.
سپهر، عبدالحسین خان(1386) مرآت الوقایع مظفری،ج 1، محقق و مصحح عبدالحسین نوایی، تهران، میراث مکتوب.
سرنا، کارلا(1363). سفرنامه کارلا سرنا «مردم و دیدنیهای ایران»، ترجمه غلامرضا سمیعی، تهران،نشر نو.
سعیدى سیرجانى(گردآورنده)(1383). وقایع اتفاقیه، تهران، نشر آسیم.
شلیمر فلمنگی(1279ق). زینه الابدان، [نسخه چاپسنگی]، تهران.
شلیمر، یوهان(1380). فرهنگ اصطلاحات پزشکی و داروسازی، پیشگفتار فارسی و ترجمه مقدمه از علیاشرف صادقی،تهران، باور داران.
شمس الاطبا(1294ق). حمیات، کاتب محمدجعفر ملقب به میرزا آقا، [نسخه خطی]، شماره مدرک کتابخانه مجلس 29950-10ir.
طالع نامه بیمار(1272ق). [مجهول المولف]، کاتب کیکاووس، [نسخه خطی] به شماره مدرک کتابخانه مجلس 39674-10ir.
علوم غریبه (سده 13).[مجهول المولف]، [نسخه خطی]، شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی 39029-10ir.
علی بیگی، حسین؛ شوهانی، سارا (1403). «شیوع بیماری آبله و روشهای درمانی آن در ایران عصر قاجار با تأکید بر ایالتهای کرمانشاهان و همدان». پژوهشنامه تمدن ایرانی، دوره 6، شماره 2، شماره پیاپی 12، 163- 187: 10.22103/JIC.2024.23893.1353 DOI:
علیپور سیلاب جواد، صدقی ناصر، نامدار حسین، غفاری علیرضا، دشتی محمدرضا. (1398) «بررسی مقابله با بیماری آبله در ایران عصر قاجار». اخلاق و تاریخ پزشکی ایران، ۱۲ ():۱۴۰-۱۴۹
علیپور سیلاب، جواد(1395). باورهای عامیانه در طب ایران عصر قاجار(رساله دکتری)، تبریز، دانشگاه تبریز.
علیپور سیلاب، جواد؛ نایبیان، جلیل؛ دهقانی، رضا (1394). «طب عامیانه در ایران عصر ناصری»، تاریخ نامه ایران بعد از اسلام، دوره 6، شماره 10.
فصیح مراغهای، عبدالغفار بن محمد (1261 ق). تاریخ چند حادثه در مراغه و آذربایجان [نسخه خطی]، شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی ۱۴۱۳ ir.
فلور، ویلم(1386). سلامت مردم در ایران قاجار، مترجم ایرج نبیپور،تهران، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی بوشهر با همکاری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی تهران، مرکز تحقیقات اخلاق وتاریخ پزشکی.
قرآن کریم
کثیری، مسعود؛ نورائی، مرتضی(1389). «مروری بر تاریخچه و مشکلات جامعهشناختی تلقیح واکسن آبله در ایران»، مجله ایرانی اخلاق و تاریخ پزشکی، دوره سوم، شماره سوم.
کریمخان زند، مصطفی(1391). «آبلهکوبی در ایران، سابقه، روشها، مخالفتها»، فصلنامه تاریخ پزشکی، سال چهارم، شماره یازدهم.
گزارشهایی از بیگلربیگی خراسان به حاکم خراسان، ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۲ ق. برگرفته از سایت:
لئالی مخزونه(محتملاً 1290ق). [کاتب] علیاکبر، [نسخه خطی]، کتابخانه ملی، شناسه کد کتاب 1720650.
مراغهای،زینالعابدین(1353). سیاحتنامه ابراهیم بیگ یا بلای تعصب او، حواشی و مؤخره از باقر مومنی، تهران، نشر اندیشه.
منتخب ادعیه (1254ق). محمد علی [کاتب]، [نسخه خطی]، کتابخانه ملی، شناسه کد کتاب: 817715.
موریه، جیمز(1354). سرگذشت حاجیبابای اصفهانی در ایران، ترجمه میرزا حبیب اصفهانی «دستان»،به کوشش یوسف رحیم لو، «تبریز» انتشارات حقیقت.
موسوی طبیب، محمدطاهر بن معزالدین محمد(1244ق) گلشن علاج و بستان الادویه، کاتب: سید محمد اصفهانی، [نسخه خطی] به شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی 7512-10.
موسوی، ابوالحسن بن نورالله(1262ق). کتابی در طب، [نسخه خطی] به شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی20425-10.
مؤمن طبیب، محمد ابن محمد(1265ق). طب، [نسخه خطی]، کتابخانه ملی، شناسه کد کتاب 2949703.
وقایع اتفاقیه(روزنامچه اخبار دارالخلافه طهران). (1373-1374)، تهیه و تنظیم کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ج 1، تهران، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران با همکاری مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
همدانی، میرزاعلی(1298ق). آبلهکوبی، [نسخه خطی]، شماره مدرک کتابخانه مجلس شورای اسلامی 8405.
[Anonymous]. 1800. Resale-i dar Ramal. Tehran. Majles Library, Document Number:10-6725. [Persian Manuscript].
[Anonymous]. 1855. Tale Nameh Bimar. Tehran. Majles Library, Document Number:ir10- 39674. [Persian Manuscript].
[Anonymous]. 1873. Laali Makhzooneh. Scribe: Ali-Akbar. Tehran. National Library and Archives of Iran, Document Number: 1720650. [Persian Manuscript].
[Anonymous]. 19th century.Olum-e Gharibe. Tehran. Majles Library, Document Number: ir10-39029. [Persian Manuscript].
[Anonymous]. Montakhab-e Adiyeh. 1838. Mohammad Ali [Scribe]. Tehran. National Library and Archives of Iran, Document Number: 817715. [Persian Manuscript].
[Anonymous].1861. Resaleh dar ʿOlum-e Gharibe. Tehran. National Library and Archives of Iran, Document Number: 2581257. [Persian Manuscript].
Alibigi, Hossein, and Sara Shohani. 2024. ²Prevalence of smallpox and its treatment methods in Qajar era Iran with emphasis on the states of Kermanshahan and Hamedan². Iranian Civilization Research, 6(2), 163-187. doi: 10.22103/jic.2024.23893.1353. [ in Persian].
Alipoor Silab Javad, Sedghi Nasser, Namdar Hossein, Ghaffari Alireza , Dashti Mohammad Reza. ²
The Study of Smallpox Disease Confrontation in Iran in Qajar Era². IJMEHM 2019; 12 :140-149. URL:
http://ijme.tums.ac.ir/article-1-5987-fa.html. [ in Persian].
Alipoor Silab, Javad, Jalil Naebian, and Reza Dehghani. 2015. ²Vulgar Medicine in the Naseri era of Iran². Journal of Iranian Islamic Period History, 6(10), 171-201. [ in Persian].
Alipoor Silab, Javad. 2016. ²Folk Beliefs in Iranian Medicine during the Qajar Period². PhD diss. University of Tabriz, Tabriz. [ in Persian].
Barjesteh, Sahar, et al. 2014. Health, Hygiene, and Beauty in Qajar Iran. Translated by Masoud Kasiri. Tehran: Amir Kabir. [ in Persian].
Esfahani, Abduljavad ibn Abi al-Qasim. No.Date. Hadigheh al-Tebb. Tehran. National Library and Archives of Iran, Document Number: 813366. [Persian Manuscript]
Etemad al-Saltaneh, Mohammad Hasan Khan. 1995. Forty Years of Iranian History. edited by Iraj Afshar. Vols. 1 & 3. Tehran: Asatir. [ in Persian].
Etemad al-Saltaneh. 1988. Tarikh-e Montazem-e Naseri, edited by Mohammad Esmaeil Rezvani. Vol. 3. Tehran: Donya-ye Ketab. [ in Persian].
Fasih Maraghei, Abdol-Ghaffar ibn Mohammad. 1845. Tarikh-e Chand Hadeseh dar Maragheh va Azerbaijan. Tehran. Majles Library, Document Number: 1413. [Persian Manuscript].
Flore, Willem. 2007. Public Health in Qajar Iran. Translated by Iraj Nabi-Pour. Tehran: Bushehr University of Medical Sciences in collaboration with Tehran University of Medical Sciences, Research Center for Ethics and History of Medicine.
Hakim Alavi Khan. 1825. Tebb-e Hakim Alavi Khan. Tehran. National Library and Archives of Iran, Document Number: 2820177. [Persian Manuscript]
Hakim Qobeli, Mohammad ibn Abdolsabour (translator). 1829. Resale Talimname dar Abele Zadan-e Karmak. Dar al-Saltaneh Tabriz, Majles Library, Document Number:2-10307. [Persian Lithography].
Hakimbashi Tabrizi, Mohammad ibn Abdolsabour. 1894. Anvar al-Naseriyeh. Vol. 3. Tehran. National Library and Archives of Iran, Document Number: 1083967. [Persian Lithography].
Hamadani, Mirza Ali. 1890. Ableh-kubi (Smallpox Vaccination). Tehran. Majles Library, Document Number: ir8405. [Persian Manuscript].
Hosseini Fasaei, Haj Mirza Hasan. 2003. Farsnameh Naseri. Vol. 2, edited and annotated by Mansour Rastegar Fasaei. Tehran: Amir Kabir. [ in Persian].
Jarrah-e Shirazi, Mohammad Rahim ibn Mohammad Baqer. 1847. Jong al-Mo‘alajāt. Tehran. Majles Library, Document Number: 10-7030. [Persian Manuscript]
Karimkhan Zand, Mostafa. 2013. ²Vaccination against Smallpox: Background, Methods, Disagreements². Tarikh-e Pezeshki, 4(11), 97–129. https://doi.org/10.22037/mhj.v4i11.4232[ in Persian].
Khatib-e Tabib, Sheikh Mohammad. 1822. Tebb-e Dara. Tehran. Majles Library, Document Number:ir 10-28930. [Persian Manuscript].
Maraghei, Zein-al-Abedin. 1974. Siyahat-name-ye Ebrahim Beyg. edited and annotated by Baqer Momeni. Tehran: Andisheh Publishing. [ in Persian].
Mo’men Tabeeb, Mohammad ibn Mohammad. 1887. Tebb. Tehran. National Library and Archives of Iran, Document Number: 2949703. [Persian Manuscript]
Morie, James. 1975. The adventures of Haji Baba of Isfahan. Translated by Mirza Habib Esfahani (Dastan), edited by Yousef Rahimlu. Tabriz: Haghighat Publishing. [ in Persian].
Mousavi Tabeeb, Mohammad Taher ibn Moez al-Din Mohammad. 1828. Golshan al-alaj va Bostan al-Adviyeh. Copied by Seyyed Mohammad Esfahani. Tehran. Majles Library, Document Number: 10- 7512. [Persian Manuscript]
Mousavi, Abolhassan ibn Nurallah. 1846. Ketabi dar Tebb . Tehran. Majles Library, Document Number: ir10- 20425. [Persian Manuscript].
Polak, Jacob Edward. 1989. Polak’s Travelogue: Iran and Iranians. Translated by Keykavous Jahandari. Tehran: Kharazmi Publishing. [ in Persian].
Rajai, Abdolmahdi. 2004. Social History of Isfahan in the Era of Zill al-Sultan (from the Newspaper Farhang-e Esfahan). Isfahan: University of Isfahan. [ in Persian].
Saidi Sirjani. 2004. Vaqaye‘-e Etefaqieh. Tehran: Asim. [ in Persian].
Savji, Mousa ibn Mohammad Reza. 19th century. Dastur al-Atibba fi Dafe al-Taoon va al-Waba. Tehran. National Library and Archives of Iran, Document Number: 1693175. [Persian Manuscript].
Schlemmer, Johan (2001). Dictionary of Medical and Pharmaceutical Terms. Persian preface and translated introduction by Ali-Ashraf Sadeghi. Tehran: Bavar Daran. [ in Persian].
Schlimmer, Johan Louis. 1880. Zinat al-Abdan. Tehran: [Persian Lithography].
Sepehr, Abdolhossein Khan. 2007. Merat al-Waqaye-e Mozafari. Vol. 1. Edited by Abdolhossein Navai. Tehran: Mirath-e Maktoub.
Serna, Carla. 1984. Travelogue of Carla Serna: People and Sights of Iran. Translated by Gholamreza Samiei. Tehran: Nashr-e No. [ in Persian].
Shams al-Atibba (1877). Hommiyat. scribed by Mohammad Jafar, known as Mirza Aqa. Tehran. Majles Library, Document Number: ir10- 29950. [Persian Manuscript]
The Holy Quran
Vaqayeʿ-ye Etefaqiyyeh (Official Gazette of Dar al-Khilafeh Tehran). 1994–1995. Compiled by the National Library of the Islamic Republic of Iran. Vol. 1. Tehran: National Library of the Islamic Republic of Iran in cooperation with the Media Studies and Research Center. [ in Persian].
Wilson, Samuel Graham (1895). Persian life and customs, with scenes and incidents of residence and travel in the land of the lion and the sun, Publisher Chicago, Student Missionary Campaign Library.
)